Water wordt wijn

 

 

Datum

2014-01-19

Plaats

Hoogkarspel

Lezing  1

Jesaja 62:1-5

Lezing  2

Johannes 2:1-11

Bijzonderheden

Bruiloft te Kana

Thema

Water wordt wijn

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Gemeente van onze Heer Jezus Christus –  Lieve mensen van God.

Weet u nog van vroeger?
In menig kinderbijbel begon het verhaal over de bruiloft in Kana met de mededeling dat een bruiloft in het oude Palestina niet één maar wel
zeven dagen duurde. Zeven dagen feest, maar bij dit bruidspaar was
op de derde dag de wijn al op.

Het was maar goed dat Jezus er ook was, want anders zou dit bruidspaar een leven lang zijn nagewezen als “dat stel dat niet genoeg wijn had gekocht voor de gasten.”  De moraal van het verhaalL Jezus kan alles en redt deze mensen uit het roddelcircuit. Als kind vond ik dat allemaal geweldig, maar later vroeg ik me af:
Wat heb ik daaraan?

Ik ben theologie gaan studeren en heb ontdekt wat mensen van de 21 eeuw kunnen hebben aan zo’n oud verhaal. Als je wilt begrijpen wat die oude verhalen vertellen, moet je twee dingen doen:

1. Je goed realiseren dat theologie iets anders is geschiedenis. Geschiedenis bestudeert het verleden van andere mensen; theologie gaat over u en mij in
het hier en nu.

2. Je moet de teksten nauwkeurig lezen. Het gaat er vooral om dat je ze leert lezen vanuit de cultuur waarin geschreven zijn. Bijbelse verhalen moet je leren lezen als verhalen uit de oosters joodse cultuur van vele eeuwen geleden.

Laten we het evangelieverhaal nog eens nauwkeurig lezen en daarbij vooral letten op zaken die ons bekend voorkomen uit het Eerste Testament.
Je zult zien dat vrijwel iedere zin bol staat van de symboliek.
Bijna elk woord is zwanger van een diepe betekenis.


Wij westerse mensen lezen die verhalen alsof het geschiedenis is.
Wij kijken naar de feiten. Als je dat doet, wordt dit een plat verhaaltje
over een man die water in wijn kon veranderen. Een niemendalletje dat
nooit in de bijbel terecht zou komen. Wie dat gelooft wordt uitgelachen.
 

Maar je vertelt dat je zo’n verhaal met oosterse, joodse ogen leest,
roepen de z.g. intellectuelen van vandaag in koor: “Ja, zo kan ik het ook.”
Dat is leugen, want dat kunnen ze helemaal niet. Ze hebben wel de lachers
op hun hand en winnen de discussie, vinden ze zelf.
De arrogantie viert hoogtij.

We zouden het verhaal nauwkeurig lezen: Ik gebruik daarvoor de Naardense Bijbel. Dat is een prachtige vertaling, die net als de NBV is uitgekomen in 2004.
Die Naardense Bijbel is vaak wat lastig qua Nederlands, maar dat komt omdat de vertaler heel dicht bij de grondtekst blijft! Het levert verrassende doorkijkjes op.

Als ik u zou vragen: Wat gebeurt er op de derde dag? Dan antwoordt u ongetwijfeld: Het wijnwonder. Maar dat staat er niet.  Letterlijk staat er:
Op de derde dag geschiedt er een bruiloft te Kana in Galilea. 
Op de derde dag geschiedt er een bruiloft.
In dat heel korte, eerste zinnetje zitten al drie begrippen,
waarover ik ook makkelijk drie aparte preken zou kunnen maken.

1: De derde dag…
“De derde dag” is een begrip in de joodse vertelcultuur.  
Je komt die derde dag tegen als Abraham, Isaäk gaat offeren,
als Mozes de berg op gaat om de 10 woorden in ontvangst te nemen,
als Saul omkomt in de strijd, wordt dat op de derde dag aan David gemeld,
Esther gaat op de derde dag naar de koning om haar volk te redden.

Het zijn allemaal heftige gebeurtenissen, echte crisissituaties,
die op de derde dag een beslissende wending nemen.
De derde dag is de dag van de catharsis, de beslissende wending. 
 
 Als Jezus de diepste crisis aller crises doormaakt: de dood;
dan is er op de derde dag die buitengewoon verrassende wending: Hij staat op!

De derde dag. Voor ons westerlingen is dat een eenvoudige tijdsaanduiding.  
In de oude verhalen kun op die manier verteld dat er sprake is van crisis…
en dat er een verrassende wending op handen is.

“Geschiedt” is het tweede woord,
waarover een aparte preek zou kunnen worden gemaakt.
Als je in de Bijbel de woorden “en het geschiedde” leest, dan weet je dat de schrijver verbanden legt met Thora of de profeten.

Weet u nog? Lucas 2 … en het geschiedde in die dagen…
Het kerstkind komt niet uit de lucht vallen, nee hier gaat een belofte
uit het zogenoemde Oude Testament in vervulling. 
Blijft de vraag: Wat geschiedt er dan op die derde dag?
Waar zit dat verband dan met Thora en profetie?

“De bruiloft” is het derde woord. Dat verband met de  Hebreeuwse bijbel,
zit hem in het derde woord. De bruiloft.  Er geschiedt een bruiloft.

In onze eerste lezing is duidelijk geworden,
dat de bruiloft het beeld van het verbond tussen God en zijn volk.
De bruiloft verbeeldt de trouw van God t.o.v. zijn mensen.

In het evangelie van Johannes is het bezoek aan deze bruiloft
het eerste optreden van Jezus in het openbaar.
Hij is amper het huis uit of er geschiedt een bruiloft…
Als  Jezus naar buiten treedt, gaat het over het verbond…
Als Jezus zijn werk begint, is de relatie tussen God en mensen in het geding. 

Maria, Jezus’ moeder, is erbij. Punt.  
Dat is de volgende zin in dit met symboliek en betekenis overladen verhaal.
Ze wordt bij name genoemd. Het is de moeite waard om dat op te merken.
Zo vaak gebeurt het niet dat vrouwen bij name genoemd worden.

Ter bruiloft genodigd, is ook Jezus met zijn leerlingen.
Waarom zeg je die zin zo achterste voren?
On het grieks staat de bruiloft ook vooraan .
Hoofdzaak is de bruiloft.
Het gaat hier niet om een feestje omdat er twee Galilese mensen vandaag hun boterbriefje hebben gehaald. Bruiloft geschiedt te Kana in Galilea.

Galilea, die provincie in het noorden, het gebied waar de grote handelswegen doorheen lopen,
waarlangs om de paar kilometer een tollenaar zijn slagboom neerlaat;
waar de onderdrukking door de Romeinen het sterkst wordt gevoeld,
waar mensen zich verlaten voelen en in troosteloze scharen,
volkomen van God los, een uitzichtloos bestaan lijden.

Op een steenworp afstand van Kana ligt een grote tempel voor Dyonisos,
(Latijn voor Bacchus) de wijngod van de Romeinen, die volgens de mythologie
uit water wijn kan maken. Er wordt gezopen bij het leven…

DAAR, in dat Godvergeten Galilea, wordt verband gelegd met de woorden
van Jesaja…
Men noemt je niet langer Verlatene – en je land niet langer Troosteloos oord,
maar je zult heten “Mijn verlangen” –  en je land “Mijn bruid.”
Want de HEER verlangt naar jou – en je land wordt ten huwelijk genomen. 
Zoals een jongeman een meisje tot vrouw neemt,
zo zullen jouw zonen jou ten huwelijk nemen,
en zoals de bruidegom zich verheugt over zijn bruid,
zo zal je God zich over jou verheugen.

Zoals de jongen het meisje trouw belooft,
zo legt God zijn naam op zijn volk. Zijn naam: Ik zal er zijn voor jou.
Zoals het meisje de jongen trouw belooft in goede en kwade dagen,
in dagen van gezondheid en van ziekte, van vreugde en verdriet…
zo zal God zijn naam waarmaken voor zijn mensen:
Ik zal er zijn voor jou.

Daarover gaat het verhaal: De mensen mogen dan de Thora en de profeten, en daarmee hun God, uit oog verloren zijn. De Heer gedenkt aan zijn verbond.
U vindt het misschien allemaal een beetje vergezocht? Let op dan, want het verhaal legt zichzelf uit: 

Maria spreekt Jezus aan: “Ze hebben geen wijn!” 
Maria onderkent de crisis… maar die crisis zit hem niet in het feit dat de wijnvoorraad is uitgeput. Waar dan wel?

Jezus antwoordt haar: “Betekent dat iets tussen u en mij, vrouwe?
Mijn uur is nog niet gekomen.”
Is het crisis tussen Jezus en Maria? Nee juist niet!
Betekent dat iets tussen u en mij, vrouwe?
Nee, dat betekent niets tussen Jezus en Maria.
Tussen die twee zit het wel goed!
Het wantwoord van Jezus is typisch dat van een volwassen zoon
die pas het huis uit is, vindt u niet. Dat is heel gezond hoor,
een beetje afstand tussen moeder en volwassen zoon.
Die zoon gaat zijn eigen weg. Maakt zijn eigen keuzes.
 De volwassen zoon zegt:  Het is mijn tijd nog niet.

Maria geeft het niet op: wat hij ook zegt… doe het.
Zo zot kan het je niet in de oren klinken,
maar ik zeg…DOEN!
ook al klinkt het irritant,
doe het toch maar.

Op de derde dag geschiedde een bruiloft te Kana in Galilea.
Nou stonden daar 6 stenen watervaten
Inhoud 2 tot 3 metreten –  60 liter per stuk; 360 liter in totaal.

Die 6 watervaten vertegenwoordigen de joodse traditie.
Ze horen bij het verbond, maar… ze staan leeg.
De traditie staat droog, de godsdienst functioneert niet meer…
Het vertrouwen is ver te zoeken. Hier speelt God geen rol meer.
Kana, aan de heidenen overgeleverd. in Galilea, het godvergeten Galilea!

Hoe intens leeg en hol zijn onze vaten? Zijn niet ook wij onze traditie zo zeer kwijt, dat we geen respect meer opbrengen voor een andere traditie
Zou het niet een zegen zijn, als die  holle vaten weer werden gevuld?
Jezus laat de vaten vullen. Met water!


Zou dat de eerste stap kunnen zijn om uit een crisis te komen:  
Terugkeren tot je traditie.Nieuwe inhoud geven aan oude vormen.

Ik noem maar een voorbeeld: Het gebed bij de maaltijd.
Het verwaterde eerst tot een riedeltje en omdat er alleen maar een riedeltje overbleef… is het verdwenen.

Zou dat misschien een eerste stap kunnen zijn om uit een crisis te komen:
terugkeren tot je eigen traditie. Misschien moesten we – in navolging van Jezus – die lege vaten maar weer eens volscheppen met water
en het ons weer laten smaken als wijn.
Wie weet, is ook voor ons de beste wijn
wel tot het laatst bewaard.

Niemand wist waar die wijn vandaan kwam.
Kortom; Geen hoeraatje voor Jezus, geen wonder-award,
geen mirakelmedaille… Het gaat niet om magie of om de illusie…
er wordt hier een teken opgericht. Een teken van het rijk dat komt.  

Wijn ten teken van dat kwaliteitsleven dat God voor mensen in petto heeft.
Waar die vandaan komt? Niemand heeft er sjoege van…
Alleen de dienaren, die maken kennis met de man,
die kwaliteit van leven biedt. Zij wel…
Die kwaliteit zit in het dienen.
in het diaconaat.  

Diaconieën dragen het levende water van de traditie binnen,
in de feestzaal van de samenleving.  Daar blijkt het geestrijk vocht.
De beste wijn is voor het laatst bewaard.
Geestrijk vocht…
De Geest?

Ja, de Geest, ooit zwevend als de wind … boven de wateren.
De creatieve geest die leven schept, kwaliteitsleven. 
Gods adem, die ons tot eeuwig leven brengt.


Jezus vult de vaten…
Water wordt wijn, overal waar het verbond wordt gevierd
Waar mensen blij zijn met die verbintenis met “Ik zal er zijn voor jou!”

De God met die naam “Ik zal er zijn voor jou”
hernieuwt de feestelijke relatie met het godvergeten Galilea:
Lammen lopen, blinden zien, doven horen, doden staan op!
Het feest van nieuw leven… 
De crisis voorbij.

De God met die naam “Ik zal er zijn voor jou”
hernieuwt elke dag opnieuw de feestelijke relatie
met u en mij persoonlijk

De God met die naam “Ik zal er zijn voor jou”
hernieuwt elke dag opnieuw de feestelijke relatie
met zijn gemeente.

Daar zeggen mensen tegen elkaar:
 Ik zal er zijn voor jou! Daar is God alles in allen.

Waar humaniteit wordt beoefend, komt het rijk in zicht.
Het breekt aan, telkens als ergens de menselijkheid zegeviert.
Dan verandert een waterig bestaan in een geestrijk leven
Dan worden waterdagen  – wijndagen
Dat het – ook in ons leven –
zo mag zijn,
AMEN