Oude en nieuwe testament

Gemeente van onze Heer Jezus Christus  –  Lieve mensen van God.

Zo af en toe ga ik wel eens voor in een oecumenische dienst in een parochiekerk.
Als daar de evangelielezing aan de orde komt, staan de kerkgangers op, terwijl de bij de eerste lezing – uit het oude testament – blijven zitten.
Ze staan op uit eerbied voor het heilig evangelie.

Protestanten met een wat evangelische oriëntatie  vinden dat vaak ook wel een mooie gewoonte.  Nu is er natuurlijk niets mis met eerbied voor het evangelie,
maar  mijn vraag daarbij luidt: Is het Tweede Testament meer eerbied waardig
dan het Eerste? Past het volgelingen van Jezus om het evangelieboek hoger aan te slaan dan de Thora en de profeten?

De gewoonte om te gaan staan bij de evangelielezing is gebaseerd op de opvatting dat het Nieuwe Testament voor de kerk belangrijker is dan het Oude. Het is een opvatting die  onder katholieken en orthodoxen volop aanhang vindt.  

Dat superioriteitsgevoel is gebaseerd op de substitutietheologie.
Die redeneert als volgt: God heeft het eerst geprobeerd met de uitverkiezing van
het joodse volk en toen dat mislukte, heeft hij Jezus gestuurd om de kerk op te richten en nu gaat God verder met de christenen. Jammer voor de joden, maar die hebben hun kans gehad. Het uitverkoren volk is vervangen door een ander, een nieuw Godsvolk.

Die redenering doet denken aan Marcion.
Hij is de stichter van de Marcionistische kerk. Marcion en zijn gedachtegoed hebben een tijdlang heel grote invloed gehad in de oude kerk.  Marcion was de zoon van een bisschop.  Hij werd in het jaar 85 geboren in Sinope aan de Turkse Zwarte Zeekust en overleed in 160 in Rome.  Marcion vond de God van het Oude Testament maar een wraakzuchtig heerschap, die nooit dezelfde kan zijn als de liefdevolle God van het Nieuwe Testament.

Met andere woorden: De Schepper, de God van Abraham, Isaäk en Jakob;
de bevrijder uit Egypte onder Mozes, die zijn volk brengt naar het veelbelovende Kanaän… dat is – volgens Marcion – niet dezelfde als de Vader van Jezus Christus. 

Marcion werd door zijn eigen vader de geëxcommuniceerd.  Hij werd uit de gezet.
Hij richtte een eigen kerk op, die hij de christelijke kerk noemde.
Die kerk is na zijn dood vrij snel weer verdwenen, maar dat wil niet zeggen dat Marcions opvattingen niet meer voor zou komen onder christenen.
Het tegendeel is waar. De orthodoxie van het oosten, de wereldwijde catholica
omvatten minstens een miljard christenen en ze staan allemaal op bij de evangelielezing. 

Wat is er dan toch met die Thora aan de hand?  Als we naar onze lezing uit Thora kijken, dan komt daar het beeld te voorschijn  van en God die kiest voor de vreemdeling,  voor de weduwe, voor degene die zijn mantel heeft moeten verpanden… Tot twee keer toe lezen we dat God zegt: Als zo iemand mij om hulp smeekt, zal ik naar hem luisteren…  en het gedeelte eindigt met: want ik ben een genadige God. Geen spoor van een God, zoals Marcion die schildert.  
God is genadig, barmhartig, liefdevol en solidair met mensen die kwetsbaar
door het leven gaan. 

Marcion zou waarschijnlijk een andere zin uit dit gedeelte naar voren zou halen.
Hij zou de nadruk leggen op: Als jullie toch weduwen uitbuiten en ze smeken mij om hulp, dan zal ik zeker naar hen luisteren,” zegt God, “Ik zal in woede ontsteken en ieder van jullie doden, en dan zullen jullie eigen vrouwen weduwe worden en jullie kinderen wees.

De God van Israel is niet wraakzuchtig, maar je kunt hem wel kwaad krijgen.
Hij ontstekt in woede als machtige mensen kwetsbare medemensen uitbuiten.
Die uitbuitermentaliteit hoort niet te bestaan onder de mensen!
Weg ermee! Opruimen!
Dat is geen kwestie van wraakzucht, maar van heilige verontwaardiging.
Ver-ontwaardiging. Als God de ontwaardiging  van mensen ziet ontsteekt hij in toorn,
Als God ziet mensen menonwaardig handelen, dan ontwaardigen die mensen zichzelf. Ze verliezen zelf hun menselijke waardigheid.
Als Israël de waarde van barmhartigheid zou verkwanselen,
dan zou God ontsteken in heilige verontwaardiging.  

Wie leeft met de Thora, buit geen weduwen uit, verkoopt geen woekerpolissen,
zet geen in Nederland opgegroeide kinderen uit naar ontwikkelingslanden waar van ze de taal niet eens spreken. Want onze God is een barmhartige God…

Verdient het Nieuwe Testament meer respect dan het OT. Dat was de vraag.

Ik ben geen voorstander van religieuze wetgeving in welk land dan ook.
Ik wil geen Sjaria, maar ook geen SGP-regels m.b.t. de zondag.
Maar het zou wel mooi zijn als in het regeringsbeleid – van welk land dan ook –
iets meer zichtbaar werd van die heilige verontwaardiging over onrecht.
Het zou mooi zijn als de regelgeving gebaseerd zou zijn op barmhartigheid,
waar het de zwakken in de samenleving betreft. Want de God van Israël,
die we kennen uit het Oude Testament, is een barmhartig God.

O.K. in het stukje Thora dat we lazen, valt het wel mee,
Maar ook wij hebben toch vaak moeite met teksten uit het Oude Testament. 

Jezus heeft dat oude spul immers afgeschaft?
Daarvan hebben we ook een mooi voorbeeld gelezen:
Jullie hebben gehoord dat gezegd werd: “Een oog voor een oog en een tand voor een tand.” 39 En ik zeg jullie je niet te verzetten tegen wie kwaad doet, maar wie je op de rechterwang slaat, ook de linkerwang toe te keren.

Hier is toch wel duidelijk dat het NT veel humaner en zachtaardiger is dan het Oude.
Dat wordt inderdaad vaak gezegd en dan wordt de genoemde tekst als voorbeeld gebruikt:Oog om oog, tand om tand!
Die woorden worden dan uitgelegd als een tamelijk harde, nogal wraakzuchtige regel.

Maar dat ligt anders.
In de oudheid had machthebbers die letterlijk alles konden doen met hun onderdanen wat ze wilden. Hij zou je kunnen laten doden omdat je zijn vriendje een blauw oog hebt geslagen. Hij kan je drie jaar naar Siberië sturen omdat  of omdat  een kerkdienst hebt verstoort… Daarmee vergeleken is “een oog voor een oog” heel redelijk toch?
Er zijn mensen, waaronder vele zeer vrome christenen, die het domweg vertikken om  de feiten m.b.t. homofilie te aanvaarden…die willen mensen doden, omdat ze iemand liefhebben; daarmee vergeleken is een tand voor een tand een uiterst humane regel.

De God van Israël is genadig en barmhartig en solidair.
De God van Israël is de grote bevrijder…
Waar de mensheid ooit gevangen zat achter in het verstikkende netwerk van de zonnegod en de maangodin, schept hij de wereld als een vrijplaats voor mensen.

Waar de mensheid gevangen zat in de uitbuitermentaliteit van de farao’s in Egypte, de koningen van Babel,de keizers van Rome en de Führer van Berlijn,
brengt deze God zijn mensen in vrijheid thuis…

Waar sommige van Jezus’ tijdgenoten de regels van Thora beschouwden als een hekwerk rond hun eigen schijn – heilig – heid, is hij degene die geneest op sabbat…
Jezus eet met hoeren en tollenaars… Jezus is zo vrij  een lamme te genezen…
Jezus is zo vrij de sekswerkster niet te veroordelen, maar een leven te geven.  
Jezus is zo vrij bij een collaborateur te gaan eten en die tot medewerker in zijn koninkrijk te maken. 

Jezus laat zien dat de tien geboden geen HERAS hekwerk plaatsen langs de menselijke levensweg, maar dat je de TIEN WOORDEN beter kunt vergelijken met tien paaltjes, die globaal de weg aangeven voor vrije mensen. Bij de reuzenslalom in de skisport ligt je eruit als je buiten zo’n paaltje omgaat… bij God kun je altijd weer terug op het spoor komen, want Ik ben een barmhartig God, spreekt de Heer.

Jezus is zo vrij om de pedofiel die zijn straf erop heeft zitten, weer een plek in de samenleving te gunnen… de dominee in Leiden, die ook daarbij helpen wil,
zit ook op dat spoor.

Jezus laat steeds weer zien dat de regels van Thora bedoeld zijn voor vrije mensen.
Mensen die leven alsof het koninkrijk Gods al gekomen is…
Je hoeft je niet te verzetten tegen iemand die kwaad doet,
want in het koninkrijk zal de rechter zal wat hij moet doen: Hij zal recht doen!
Recht doen vanuit Gods barmhartigheid.

Iemand je rechterwang toekeren is een daad van geloof…
omdat je erop rekent dat de Heer je recht zal verschaffen…
Jezus zegt:  Ik ben zo vrij om de Thora te zien als een boek dat mij leert vrij te zijn…
Jezus zegt:  ik ben zo vrij zijn om zelfs lijden te aanvaarden, omdat ik weet dat God recht zal doen.
Jezus zegt: Ik ben zo vrij om de regels niet slaafs na te volgen, maar hun diepte te peilen, me Gods bedoeling met die regels eigen te maken en vanuit die bedoeling te leven. En dat doet Jezus ook en dan zie je… de mens zoals God die bedoelt.
Jezus is niet gekomen om de wet af te schaffen, maar om die te vervullen. 

Thora vervullen wil zeggen: tot volledige gelding laten komen;
Thora vervullen wil zeggen: Je leven vullen met Thora…
Dewet vervullen wil zeggen: Thora doen!
Thora in levende lijve belichamen… Je kunt je, net als Jezus,
Thora zo eigen maken, dat het een deel van jezelf wordt, helemaal geïntegreerd,
en dan kun je niet anders meer, dan Thora doen, Thora leven.

Jezus ziet tijdgenoten, collega-schriftgeleerden, bezig om die regels heel letterlijk na te volgen. Een mooi voorbeeld staat in Matheus 23:23.Wee jullie, schriftgeleerden en farizeeën, huichelaars, jullie geven tienden van munt, dille en komijn, maar veronachtzamen wat in de wet zwaarder weegt: recht, barmhartigheid en trouw, terwijl men het een zou moeten doen zonder het andere te laten.

Zie je het voor je? Een Schriftgeleerde heeft in zijn tuin een dilleplant en een paar muntplantjes. Hij heeft ook wat komijnzaad geoogst.  Hij telt de blaadjes aan de dilleplant, neemt daarvan 1/10 en offert dat tiende deel aan de Heer. Zo ook bij de munt en de komijnzaadjes. Je moet immers van alles wat je verdient: 1/10 afstaan.  Maar als het op rechtvaardigheid, barmhartigheid en trouw aankomt,
dan is de Schriftgeleerde niet thuis.

Wij – niet altijd even fijnzinnige – Hollanders roepen dat al gauw:
Ach joh, laat toch zitten! Wat kan God nou die 20 gram komijnzaad schelen?”
Maar dat is niet de reden waarom Jezus de schriftgeleerden aanpakt.

Dat doet hij omdat zijn collega’s het grote gebod van de liefde niet meer zien
achter de regel om 10-den af te staan.
Ze zien de liefde voor de weduwen,
voor de arme die zijn mantel moet verpanden
en voor de vreemdeling…  niet meer.
Als armen en weduwen worden uitgebuit,
vreemdelingen als bedreiging worden gezien.
Als de ene religie denkt minder achterlijk te zijn dan de andere…
Als het ene ras zich uitnemender acht dan het andere,
als mensen met de ene geaardheid de andere niet meer dulden
dan verdwijnt de liefde achter de horizon…

Liefde is… die oude woorden nog eens lezen, ze overdenken,
er een tijdje op kauwen,  ze dan weer even vergeten…
maar je eraan laten herinneren door de rabbi van Nazareth
die niet gekomen is om ze af te schaffen…
maar om ze te vervullen.

Liefde is….
voldoen aan financiële verplichtingen t.o.v. de geloofsgemeenschap,
want daarover gaat het bij die tienden. Wij zouden zeggen: bij kerkbalans. 

Ik weet niet hoe het u vergaat, maar ik zie steeds minder reden om te blijven zitten als het Oude Testament wordt gelezen. Wij maken in onze vieringen hier in deze kerk geen onderscheid: we blijven bij beide zitten. Dat moesten we maar zo houden…

Opstaan,. dat doen we buiten
dar staan we op tegen ontrouw, tegen onbarmhartigheid, tegen onrecht. 

Mozes staat op tegen de dood van kinderen die in de Nijl zijn gegooid
Mozes staat op tegen de dood van duizenden slaven…
Mozes roept zijn volkgenoten op te staan tegen mensen die weduwen uitbuiten,
die armen te grazen nemen en bang zijn voor vreemdelingen.

Jezus staat op… tegen mensen die Thora misbruiken om geweld te legitimeren:
als hij u en mij aanraadt de na slag op de linkerwang ook de rechter toe te keren…
Jezus staat op … tegen mensen die vijandsbeelden in stand houden.
Jezus staat op … tegen de dood

Jezus staat op tegen de dooie boel,
die mensen van hun leven maken…
Jezus staat op tegen de dode sporen,
waarop je in het leven terecht kunt komen.

Gods liefde krijgt gestalte in de bevrijdingsverhalen van Tora en profeten
Gods liefde krijgt gestalte in de leefwijze van Jezus Messias
Gods liefde krijgt gestalte … Jezus staat op!
Waar je die liefde kunt zien?
Hier!

Hier in de gemeente… In de gemeente!  
In de gemeente die blijft zitten als het evangelie wordt gelezen,
maar die opstaat en aan het werk gaat als mensen op dood spoor zijn geraakt.

Gods liefde krijgt gestalte : Jezus staat op!
Waar je hem kunt zien? In de gemeente!
In de gemeente die Jezus volgt op zijn weg
door de dood heen naar het leven.

Thora, het bevrijdende woord van een liefdevolle God,
 krijgt gestalte in Jezus Messias Jezus. Messias.
De bevrijdende zoon van diezelfde liefdevolle God,
is opgestaan ……in de gestalte zijn gemeente.
Christus – de vervulling van de schriften,
leeft voort in zijn kerk.

Dat het zo mag zijn…

AMEN