Wees waakzaam

Gemeente van onze Heer Jezus Christus  
Lieve mensen van God.

Moest dat nou?
Moest je nou per se zulke moeilijke stukken uit de bijbel lezen?
Nou nee, dat moest niet per se!
Ik heb ook wel even getwijfeld of ik het zou doen.
Deze stukken staan voor vandaag op het leesrooster en daar houd ik me doorgaans aan.
Dan is het een beetje flauw om stukken over te slaan,
omdat ze te moeilijk zouden zijn. En het heeft ook wel wat om te weten
dat ook honderden andere gemeenten op dit zelfde moment met Jesaja 64 en
vooral Marcus 13 bezig zullen zijn. Maar het zijn lastige stukken.

De profeet schrijft, dat God in toorn is ontstoken, omdat de mensen gezondigd
hebben en de evangelist heeft het over wat men noemt: de laatste dingen.
De overeenkomst is dat we bij deze lezingen worden herinnerd
aan een godsbeeld dat velen achter zich hebben gelaten.
Het heeft vaak moeite gekost om ervan los te komen.
Misschien twijfel je nog wel eens. Lijkt God
toch niet een beetje op een ouderwetse
Sinterklaas? Oud, lange baard, groot
boek waar je zonden in staan…
Wie zoet is krijgt lekkers,
wie stout is de roe.

Zo’n God? Het is niet te geloven!
Zo’n God? Nee, rij maar stilletjes ons huisje voorbij.
 
De laatste dingen… Zulke woorden werken op de verbeeldingskracht van mensen.
De wildste fantasieën zijn eruit voortgekomen… over het laatste oordeel,
over het einde der tijden,  over het vergaan van de wereld.
Angstaanjagende verhalen werden er verteld.
Kunstenaars, Jeroen Bosch bijv. schilderden
de meest afgrijselijke taferelen.

Jeroen Bosch leefde een kleine 600 jaar geleden. Hij is een middeleeuwer,
die – ik kan er niet anders naar kijken – de draak steekt met de angsten die dergelijke voorstellingen, oproepen bij zijn tijdgenoten. 

Niettemin zijn er ook vandaag mensen, die “slim” gebruik maken van die angstgevoelens.
Het gebeurt in de politiek; daarvan kregen we deze week weer een sterk staaltje te horen, toen een volksvertegenwoordiger pleitte voor het sluiten van alle moskeeën.

Er zijn ook religieuze slimmeriken, die proberen te profiteren van de angstgevoelens in een onzekere samenleving.  Ze sturen hun volgelingen, twee aan twee, langs de deuren om de mensen te waarschuwen voor de verschrikkingen die God voor ons in petto heeft.

Laten we afspreken, dat we daar niet aan meedoen.
Wij laten ons niet bang maken met Bijbelteksten.
Wij vieren de eerste zondag van Advent.
Wij leven toe naar het Kerstfeest.

We gaan vieren dat God bij de mensen komt… niet als boeman,
maar in de gestalte van een klein en weerloos kind.
Is dat om bang van te worden? Helemaal niet.
Integendeel…  
Als Maria schrikt van zijn plotselinge verschijning,
zegt de engel: Vrees niet, Maria! Vrees niet!
Nee, het is bepaald niet de bedoeling om mensen
angst aan te jagen… Integedeel!
Maria, jij bent de gezegende onder de vrouwen
en gezegend is Jezus de vrucht van uw schoot.

In het kerstverhaal krijgen herders, die eerst ook schrikken, te horen:
Vreest niet, want zie, ik verkondig u grote blijdschap!

Lieve mensen in Andijk, ik verkondig jullie vandaag grote blijdschap,
want de teksten die we lazen, gaan niet over de ondergang van de aarde.
Ja, dat zeg je nou wel, maar er zijn toch echt gevaarlijke ontwikkelingen gaande.
Dat is zo! De aarde warmt op. De zeespiegel stijgt. Bacteriën worden resistent
Er worden oorlogen gevoerd en er zijn geruchten over een oorlogen. 
Dat is allemaal waar, maar toch: vrees niet, maar wees waakzaam!
Let op! Wees alert! Laat je niet in slaap sussen! Wees waakzaam!

Om een beetje te begrijpen wat daarmee wordt bedoelt,
moeten we ons realiseren dat Marcus deze woorden opschrijft
voor mensen die  iets vreselijks meegemaakt.
Let wel, al die bangmakers en in onze tijd, kijken vooruit… 
Zij exploiteren de angst voor de toekomst.

Marcus verwoordt de ervaringen van mensen…
Ervaringen die haast niet onder woorden te brengen zijn…
De tempel, het symbool van het joodse geloof is verwoest
De tempel, de icoon van de joodse traditie, ligt in puin.
De keizer had het beloofde land al afgepakt,
maar in de tempel kunnen ze nog wel zichzelf zijn.
Daar, in de tempel, merkten ze nog dat ze Gods volk zijn,
maar nu ligt voor hun gevoel het hele verhaal van God en zijn volk aan diggelen.
Een buitengewoon traumatische ervaring. Van God merken ze niets meer –
Ze voelen zich alleen; de Heer heeft hen in de steek gelaten, zo voelt dat.
Waarom zouden ze nu nog verder leven?
Wat heeft het nog voor zin?

Je kunt diezelfde vraag, ook stellen met andere woorden.  
Spelen we nog wel een rol in het grote verhaal van God en de mensen?  
Zijn we nog wel betrokken in dat prachtig mooie verhaal, dat begint met de schepping?
De schepper schept een fantastisch decor voor menselijk leven. God creëert orde
in de chaos, opdat er geleefd kan worden op die zo woeste, lege aarde.  

Er heerst tohoe wa bohoe, maar God scheidt: licht – donker; hemel – aarde; zee – land.
Het onderscheid wordt duidelijk tussen god – mens; man–vrouw; mens– dier; werk–rust. Aan het eind van de scheppingsweek zijn de grenzen getrokken en de verhoudingen bepaald. En God zag dat het zeer goed was… Het grote avontuur dat “mens-zijn” heet, krijgt vorm.  Het ziet er prima uit. Alles is mooi en goed, maar is dat nou menselijk?
Alles is lief en aardig, maar als dit alles is, wordt het vast geen spannend avontuur.
Het verhaal van God en de mensen wordt dan veeleer een beetje saai.

Eigenlijk wordt het pas echt interessant, als het ook mis kan gaan.
Er staat een boom in de tuin, waarvan de mens niet mag eten…
Dat lijkt haast er een klein pesterijtje van God,
maar door het verbod van die boom te eten,
wordt de mens pas… echt mens.  
Er valt iets te kiezen.
Nu is er ook onderscheid tussen goed en kwaad… Tussen recht en onrecht –
Tussen maatschappelijke wanorde en sjaloom. Tussen beestachtigheid en humaniteit.
Het staat je vrij om wel of niet te eten van die boom.
Dieren leven vanuit hun instinkt… Mensen maken keuzes.
Dieren zijn gebonden aan hun driften; mensen zijn in beginsel vrij.
Ja de mens leeft van den beginne in vrijheid… de mens is in principio vrij om te kiezen.
De mens is principieel vrij. De God van Israël geeft de macht uit handen
en rekent op keuzes van de mens, keuzes ten goede.   

Een pedagoog, Langeveld heet hij, definieerde volwassenheid als: zelfverantwoordelijke zelfbepaling. Anders gezegd: Je bent pas helemaal volgroeid als mens, als je zelf bepaalt wie je wilt zijn en de volle verantwoording neemt voor jouw daden.
Principieel vrij! Vrijheid – gave en opgave tegelijk!
Zo staan de zaken! Dat is de condition humaine.

Mensen maken af en toe onzinnige keuzes. Er gaan dingen mis in het leven.
God doet daar niet moeilijk over. Het simpele feit dat we fouten kunnen maken,
hoort bij de stand van zaken. Wat van oudsher “zonde” werd genoemd,
behoort tot de condition humaine. Zo zijn we geschapen…

Het grote verhaal neemt zijn loop.
De mens ontgint een stuk grond en maakt het tot een akker, die hem brood verschaft.
Hij fabriceert een boog en pijlen, jaagt op wild, dat hem vlees te eten geeft.
Hij temt een groep schapen die hem wol leveren om zich te kleden.
U herkent Abel, de bouwer;  Kaïn de jager; Jacob de herder.
De mens zet de wereld naar zijn hand.

Dat maakt het spannend.
Landbouwers zouden gevaarlijke stoffen kunnen gebruiken als bestrijdingsmiddel;
Jagers zouden diersoorten kunnen bedreigen in hun voortbestaan, neushoorns bijv.
Veetelers zouden in de verleiding kunnen komen om kalfjes in kisten op te kweken,
omdat ze dan snel groot zijn.
In dat soort spanningsvelden ontspint zich het grote verhaal van God en de mensen.
Mensen ontwikkelen gedachten over wat goed en wat kwaad is.
Goed is wat leven zinvol maakt; kwaad, wat het goede leven stuk maakt.
Goed is, wat goed is voor iedereen, ook op lange termijn!
Kwaad, wat goed is voor jou, maar de ander benadeelt.

Jezus zou zeggen: Acht de ander uitnemender dan jezelf!
Dat heeft Jezus geleerd uit een boek, uit de Thora.
Thora, de bron van het verhaal… dat in puin ligt.  

Thora, het boek dat vertelt hoe je zinvol kunt leven…
Thora, het boek dat gaat over het leven in die principiële vrijheid
Thora, het boek dat vertelt over hoe Abraham dat doet… met vallen en opstaan
Abraham gaat op weg naar beloofd land, weg bij de goden, die zijn vrijheid beperken.
Weg uit het land waar de familiebanden knellen.

Thora vertelt over Mozes, die zijn volk bevrijdt uit de slavernij
en het 10 tips meegeeft. Tips om vrij te blijven. 10 woorden – in steen gebeiteld,
10 keigoeie raadgevingen voor een zinvol leven. De mensen zijn er blij mee.
Om te laten zien hoe belangrijk die vrijheid is, vertellen ze hun kinderen,
dat God zelf die woorden aan de mensheid heeft gegeven.
Dat is niet zo gek, want de regels zijn nogal tegendraads.
Want die regels vertellen dat je gelukkig wordt
als de ander minstens even belangrijk vindt,
als jezelf. Daar hebben we moeite mee.
Dat ligt ons niet zo. De ander
uitnemender te achten
dan onszelf.

Wij zijn nogal bezig met onze privé belangetjes; met ons voordeel op de korte termijn.
Dat is zo kortzichtig, dat de ander buiten beeld raakt, totdat die ander
in een gammel bootje zijn komt halen waar hij recht op heeft,
rust en vrede, omdat in Syrië en Somalië oorlogen woeden;
veiligheid omdat in Sierra Leone en Guinee
zijn wereld vergaat. 

Als die ander de reis overleeft en landt op Lampedusa proberen we hem buiten de deur te houden. Als de paus in het Europees Parlement pleit voor die mensen, wil een progressief liberaal politica uit Nederland niet luisteren, niet om wat hij zegt, maar omdat hij religieus leider is. Over kortzichtigheid gesproken.

Maar ook daar weten de bijbelschrijvers van. Ook daarover hebben ze verhalen opgeschreven, die een traditie vormen die veel oudere papieren heeft
dan het zogenaamde pragmatisme van die politica.
Er is immers niets nieuw onder de zon,

Telkens weer zijn er koningen die zichzelf belangrijker vinden dan de gewone mensen…
en dan zijn die gewone mensen te pineut… Niet waar koning David?
Telkens weer zijn er priesters, die met machthebbers meepraten en dan worden gewone mensen slachtoffer. Telkens zijn er mensen die zichzelf uitnemender achten dan de ander.

Telkens worden de 10 woorden vergeten, de werken van barmhartigheid weggedrukt, goede raad in de wind geslagen, de geboden met voeten getreden… en dan gaat het mis. Telkens komen er profeten, om de mensen te waarschuwen… “Wees waakzaam!
Let nou op!! Jullie zijn het oude verhaal aan het kwijtraken!
Jullie verloochenen die principiële vrijheid!
Wees waakzaam. Let Nou op!

Marcus roept, via de woorden van Jezus, de mensen die treuren op tot waakzaamheid.  
Pas nou op!! Ga nou niet de pakken neerzitten, want dan raak je het grote verhaal
van God en de mensen kwijt! Als het godsvolk bij de pakken neer gaat zitten,
dan gooit het zijn identiteit te grabbel.

Christenen in Nederland wees waakzaam!
Pas nou op! Zorg nou dat je ruimte  blijft bieden aan de zelfverantwoordelijke zelfbepaling van alle mensen! Je gooit je eigen identiteit te grabbel als je een miljoen landgenoten hun gebedshuizen wilt ontnemen! Dan is de naam van je partij een gotspe, meneer de Graaf.
Je bent je (progressief liberale) zelf niet, mw. in ’t Veld als je weigert te luisteren naar wat een medemens te vertellen heeft.

Wees waakzaam! Want de laatste dingen staan op het spel.
Dat zijn niet de laatste gebeurtenissen voor de jongste dag, nee dat
zijn de dagelijkse dingen waar het uiteindelijk en ten diepste  op aankomt.
Wij noemen ons nog steeds graag het vrije westen, op die vrijheid komt het aan.

Waar mensen verdwalen is er een engel,
waar mensen het grote verhaal kwijtraken: een profeet.
De profeet heette deze week Franciscus;
de engel heette Gita Wiegel en is 13 jaar… 
Waar mensen een weg naar kwaliteitsleven wijzen, desnoods door de dood heen,
daar manifesteert zich de Messias in al zijn kwetsbaarheid.

Over een week of vier, vieren we kerst.
Dan vieren we dat we als volgelingen van Jezus – in alle kwetsbaarheid –
zullen blijven streven naar vrede en recht.
Dat doen we elk jaar weer, omdat we het als zinvol ervaren,
omdat het ons helpt om waakzaam te blijven.
In elke adventstijd stellen we weer de vraag:
Hoe zal ik u ontvangen…in deze tijd? Want tijden veranderen.
Hoe wilt u zijn ontmoet… onder deze omstandigheden?
Want ook die zijn telkens anders.

Telkens als we die vragen stellen zegt Jezus:
Wees niet bang, maar houd moed!
Laat je niet in slaap sussen… maar wees waakzaam!

Let op wat er in samenleving gebeurt
en doe wat je kunt om vrede en recht te bevorderen.
Als je je machteloos voelt tegenover al die wereldproblemen
wees dan waakzaam in de kleine dingen, die leven mooi maken:
steek een kaars aan en geniet van het zachte licht,
zet een bloem in een vaas,
tover een glimlach om iemands mond,
kus je kleinkind, dat je komt opzoeken,
stuur een kerstkaart… kortom
Wees waakzaam…
Dat het zo mag zijn…
Amen.