Gemeente van onze Heer Jezus Christus, Lieve mensen van God,
 “Ik ben niet waardig dat Gij tot mij komt,
maar spreek slechts één woord en ik zal gezond worden.”


Deze tekst uit onze evangelielezing heeft een plaatsje veroverd in de rooms-katholieke liturgie. Tijdens de viering van de eucharistie
houdt de priester de hostie omhoog en nodigt de gelovigen uit
deel te nemen aan de communie, met de woorden:
Zalig zij die genodigd zijn aan de maaltijd des Heren.
Zie het Lam Gods, dat wegneemt de zonden der wereld.

Er stijgt dan een doorgaans onverstaanbaar gemurmel op…
De gelovigen haasten zich naar het hoogtepunt van de viering:
Heer, ik ben niet waardig, dat Gij tot mij komt,
maar spreek slechts één woord en ik zal gezond worden.

Vervolgens toont de priester ook de kelk met wijn en zegt:  
Het Lichaam en Bloed van onze Heer Jezus Christus
beware uw ziel ten eeuwigen leven. Amen.


Ik voel echt geen enkele behoefte om me af te zetten tegen de catholica,
want wat hier met deze tekst gebeurt, tekent precies wat er in de loop van de kerkgeschiedenis met het hele christelijk geloof is gebeurd.

Het is u misschien niet opgevallen, maar deze tekst is niet letterlijk overgenomen. De Romeinse hoofdman uit ons verhaal zegt:
Heer ik ben niet waardig dat Gij tot mij komt, maar spreek slechts een woord en mijn knecht zal gezond worden.
De hoofdman spreekt over de gezondheid van een slaaf. De houding van de hoofdman is verrassend: Gericht op het heil van een ander!
Heer ik ben niet waardig dat Gij tot mij komt, maar spreek slechts een woord en IK zal gezond worden.
De gelovigen bidden om heil voor zichzelf… en de priester bevestigt hen daarin: Het Lichaam en Bloed van onze Heer Jezus Christus
beware uw ziel ten eeuwigen leven. Amen.


Waar de Centurion toen Jezus vroeg om heil voor een ander hier en nu bidt de geloofsgemeenschap om heil voor zichzelf in het hiernamaals.
Ik was pas geleden in de kathedraal van Reims. Daar hing een groot modern vaandel met een foto van Paus Johannes XXIII – u weet wel,
die in de zestiger jaren het Tweede Vaticaans concilie bijeenriep.
Ik vond het fijn om te merken dat hij niet vergeten is, maar werd vooral getroffen door de tekst die bij die foto staat:
L’eglise ne doit pas seulement s’occuper des catholiques, mais dus monde.
De kerk moet zich niet alleen bezig houden met de gelovigen, maar met de wereld!
Het simpele feit dat de kerk zich in de loop der eeuwen heeft gericht op het bereiken van een hemels hiernamaals voor privépersonen, heeft haar boodschap geen goed gedaan, als je het mij vraagt.

Maar je moet het vooral niet aan mij vragen…
We kunnen beter naar ons verhaal kijken.
De hoofdpersoon is een Romein. Een centurio, een hoofdman over 100. Deze centurio heeft een slaaf, waar hij zeer op gesteld is.
Dat is op zich al vreemd, want welke Heer maakt zich nou druk om een slaaf? Geen enkele, nou ja… deze dus. Een bijzondere centurio.

De centurio laat Jezus roepen om zijn zieke slaaf te genezen.
De joodse leiders, de kennelijk aanwezig zijn,
moedigen Jezus aan om aan dat verzoek te voldoen.
Ze kennen de centurio. Deze heidense militair legt grote belangstelling aan de dag voor het joodse geloof en heeft zelfs een synagoge voor hen laten bouwen. Al dan niet aangemoedigd door die hoogwaardigheids-bekleders, gaat Jezus op weg naar ede knecht  die bijzondere centurio.

Die hoort dat Jezus onderweg is naar zijn huis.
Hij stuurt, als de Heer er bijna is, een paar vrienden om te zeggen:
“Ik ben niet waardig dat Gij tot mij komt,
maar spreek slechts één woord en mijn knecht zal gezond worden.”

Boeiend is het om te zien hoe die hoofdman enerzijds toenadering zoekt, maar nu toch Jezus buiten de deur houdt. Zit daar iets achter? Moet deze joodse rabbi ook weer niet al te dichtbij komen?
Is hij bang om Jezus werkelijk toe te laten in zijn leven?
Of… respecteert hij de joodse wetten, die een jood
ontraden het huis van een heiden binnen te gaan?
Of is het iemand die gewoon zijn plaats weet en uit nederigheid handelt, als hij laat weten: Ik ben het niet waard, dat u onder mijn dak komt.

We weten het niet… Hoeft ook niet.
Belangrijker is de vraag:
In hoeverre nodig jij Jezus uit in jouw bestaan?
Is hij met zijn heel radicale keuzes welkom in je leven,
of houd je hem toch maar een beetje op afstand?
Je kunt van de centurio denken wat je wilt,
maar zijn vertrouwen is groot.

Hij is bij zijn studie van Thora vast bij Genesis 1 begonnen.
God sprak: “Er zij licht” en er was licht!
Scheppende woorden, daar gelooft de centurio in.
Woorden die iets nieuws creëren… helende woorden:
spreek slechts een woord en mijn knecht zal gezond worden.

Het lijkt me goed om helder te stellen dat het niet om toverspreuken gaat. Niks magisch… geen simsalabimgedoe!
Het gaat om woorden die je iets doen…
Woorden kunnen je immers
maken en breken…

Het kan daarbij om heel simpele dingen gaan.
Ik zat ooit in een flinke dip en iemand nodigde me – te midden van een groep medestudenten – uit voor een avondwandeling.
Mijn zelfbeeld was op dat moment zo negatief,
dat ik nooit had verwacht dat iemand
dat aan mij zou vragen.
Het gebeurde toch…
Die wandeling werd het begin van het herstel.
Ze sprak slechts een woord…
en ik werd gezond.

Anderzijds kunnen woorden mensen ook breken. Dat heeft Sylvana Simons ondervonden. Een stel mafkezen wil haar uitzwaaien op 6 december, omdat ze moeite heeft met Zwarte Piet. Uitgezwaaid naar apenland… want weet je, haar huid heeft de kleur waarvoor al die facebookhelden uren en dagen op Spaanse stranden gaan liggen bakken.
Ze wordt verwijderd uit onze “niet racistische, o zo tolerante” samenleving, omdat ze – als vrouw – politiek actief wordt.
Woorden kunnen je maken en breken,
of althans dat proberen.

De centurio rekent op helende woorden.
De centurio is zich zeer bewust van de kracht van woorden…
Misschien niet door Genesis 1, maar dan wel door zijn dagelijks werk.
Als hij naar een soldaat roept: Kom! Dan komt ie… Zegt hij: “Ga” dan gaat hij. Degene die de bevelen geeft, vindt dat heel normaal;
maar hoe is dat voor een slaaf,
wiens leven uitsluitend bestaat uit het opvolgen van bevelen…
Doen wat de baas zegt, of je wilt of niet!
Daar word je toch doodziek van?
Zou de centurio last hebben
van schuldgevoel…

Mijn opa zie vaak tegen mij – zijn enige kleinzoon – en dat deed hij in goed Zeeuws: Jie bin m’n grôte knecht!” Dat waren woorden die me maakten… want ik wist heel goed: “Ie is zo groos as een bezem, mi zijn kleinzeune!” 

Het Griekse woord dat in de Bijbel is gebruikt,
heeft een soortgelijke gevoelswaarde.
Je kunt het ook met “kind” vertalen.
Het lijkt wel of de centurio even uit zijn rol valt…
Even niet de commandant, maar meer de vriend of zelfs de vader,
die genezing zoekt voor zijn kind.
Misschien ontdekt hij hier zelfs dat de relatie met die jongen meer nodig heeft dan alleen maar bevelen! Kinderen gedijen in de opvoeding immers veel beter, als ze vriendelijk en bemoedigend worden aangesproken, dan wanneer ze slechts bevelen ontvangen.

Als een soldaat een bevel negeert, riskeert hij vijf dagen zwaar!
Als een kind niet luistert naar een bevelende ouder, dan zwaait er wat.
Maar je kunt ook doen wat een ander zegt, omdat je erop vertrouwt dat die ander het beste met je voorheeft. Omdat je gelooft dat die ander de dingen niet zegt, om jou te pesten; maar om je nieuwe perspectieven aan te reiken; om je te sterken, om je in je kracht te zetten…

De centurio vertrouwt op Jezus’ woorden…
Hij vertrouwt op de scheppende kracht van die woorden,
op hun perspectief biedend karakter, hun helende werking.

Jezus staat er versteld van!
Zelfs in het huis Israëls heb ik zoveel geloof niet gevonden.
Zelfs onder de gelovigen heb ik zoveel vertrouwen niet aangetroffen, spreekt de Heer. Dat is alles. Niets over genezen! Geen magie. Geen abracadabra! Een verwonderde opmerking over het geloof van de centurio… en als de vrienden terugkeren in het huis blijkt de knecht te zijn genezen.

Heer ik ben niet waardig dat Gij tot mij komt, maar spreek slechts een woord en mijn knecht zal gezond worden.

Jezus waardeert de bescheidenheid en het vertrouwen van de centurio… maar ook het feit dat hij – in het bijzijn van vrienden en ondergeschikte, – dat vertrouwen inzet voor… een ander, een slaaf in dit geval.
Woorden kunnen maken en breken. Ze kunnen je kapot maken, maar ook helend werken.
Jezus spreekt zijn waardering uit voor de positieve houding van een vreemdeling, die zich inzet voor een slaaf.

Ik werkte jarenlang bij de Nederlandse Zondagsschool Vereniging en ontmoette in die functie veel vrijwilligers in het kinderkerkenwerk.
Zo kwam ik ooit een zondagsschoolteam tegen ergens in de Randstad, dat zich beklaagde: “De kinderen bij ons komen met een boterham in de hand naar de zondagsschool, meneer. De ouders slapen uit en laten de kinderen zonder fatsoenlijk ontbijt naar de zondagsschool gaan toe gaan. Het is toch verschrikkelijk.” Het oordeel over die ouders was niet mals.

Wat zou u nou doen in zo’n geval?
Ik probeerde me de situatie voor te stellen en antwoordde:
“Ik zou een pot thee zetten… en samen met ze eten!”
“Ik zou voor de maaltijd met ze praten, een lied zingen waarin duidelijk wordt dat voedsel niet vanzelfsprekend is…. en na de maaltijd een dankgebed uitspreken en een verhaal vertellen en er dan over tekenen of knutselen. Dan gaan die kinderen vast en zeker vrolijk naar huis. Daar treffen ze dan uitgeslapen ouders aan. Nou dat is dan een fijn begin van de zondag, zowel voor ouders en voor kinderen… en voor jullie,
want jullie hebt dan gedaan wat Jezus ook zou doen.”

Over Gods heil voor jou en mij persoonlijk in een hemels hiernamaals,
durf ik niet zo veel te zeggen… maar daar moeten we ons ook niet
al te veel mee bezig houden… Het gaat Christus om het heil
voor mensen hier en nu… en dan vooral die ander!

Bezig zijn met de wereld, met het welzijn van de mensheid.
Als we nu eens zouden proberen niet te oordelen over
al die mensen die bang zijn voor alles wat vreemd is.
Maar daar ons vertrouwen op helende woorden
een tegenover zouden zetten…

Als we eens wat meer waardering zouden laten blijken
voor de positieve inzet van heel veel mensen binnen
en buiten de kerk, want dat werkt helend
op een samenleving.

Als de politiek niet luistert, naar de mensen die hun toevlucht
bij Wilders zoeken, laten wij dan met oren en ogen op steeltjes
in het leven staan en proberen aan te voelen waar die angst vandaan komt en vertrouwen wekken bij die bange mensen! Helende woorden.

Ik vermoed dat het veel mensen dat veel mensen die weg door
het leven maar moeilijk kunnen vinden, omdat ze geen kompas hebben, geen tom-tom. Ze worden bang, omdat ze niet meer weten waar ze vandaan komen en nog veel minder waar ze naar toe gaan.
Dan lijkt je leven al snel op een woestijntocht en loop
je het risico in kringetjes te gaan ronddraaien,
van het ene fata morgana naar het andere.

Mozes had wel een tom tom.
Een wolkkolom wees hem en zijn volk de weg door de woestijn.
De wolk… het Bijbelse beeld van Gods verborgen aanwezigheid.
Waar de wolk verschijnt in de oude verhalen… is God zelf op verborgen wijze aanwezig.
Als Mozes op Sinaï de Thora ontvangt, daalt God neer in wolk…
Als Elia de Baal priesters heeft uitgeschakeld en de droogte
bijna voorbij is, verschijnt er boven de zee… een wolkje,
zo groot als de hand van een man.

Bij Jezus hemelvaart is er een wolk, die hem aan het oog onttrekt.
Het wemelt van de wolken in allerlei Bijbelverhalen en altijd weer vertellen die wolken over de Aanwezige. Ook in onze lezing uit Numeri.

In de nacht is de wolk verlicht, als een groot pinkstervuur!
Een vuur dat ons – dwars door de woestijnen van het leven,
brengt naar veelbelovend land.

In Hebreeën 12:1 gaat het ook over een wolk… Daar wordt de gemeente, de kerk verbeeld als een wolk van getuigen. De gemeente als een wolk… De kerk als teken van de Aanwezige.

We mogen zijn Woorden al doende doorgeven…
in een werelddeel dat grenzen sluit voor mensen op de vlucht,
in een land dat geen kans ziet vluchtelingenkinderen fatsoenlijk
op te vangen, in een samenleving die tot op het bot verdeeld is…
maar waarin de kerk zal staan voor solidariteit met de armen,
waarin de gemeente genezende woorden zal spreken
en helende daden zal stellen, want onze tom-tom
brengt ons uiteindelijk naar veelbelovend land.

Gerechtigheid en vrede zijn de waarden, die daar een beslissende rol spelen. Geld is niet interessant… Bezit is er om te delen…
De tom-tom wijst een weg naar een land
waar zieken zijn… om te worden genezen…
Daklozen om ze te huisvesten…
Gevangenen om te bezoeken…
Naakten om te kleden…
Dorstigen om te laven…
Hongerigen om te voeden,
en doden om te begraven voegde paus Innocentius III er in de 12-eeuw nog aan toe. Ziet u… het is alles gericht op de ander… tenzij je zelf dakloos, gevangen, ziek of hongerig bent. De centurio was gericht op zijn slaaf… de gemeente op degenen die niet meekomen in de samenleving.

Is het diaconaat dan de enige taak van de kerk. Nee, maar wel heel belangrijk. De geloofsgemeenschap wordt uitgedaagd om de wereld diaconaal tegemoet te treden, want dat is onze manier om missionair
te zijn. Dienend laten we zien dat de woorden van onze Heiland,
helend werken in de samenleving.

En wijzelf? We mogen onszelf en elkaar de vraag stellen:
Welk helend woord zou je willen dat Jezus tot jou spreekt?
Welke woorden kunnen jou helpen je beter te voelen?
Welke woorden zetten jou in je kracht?
Welke woorden wil je graag dat Jezus vandaag zegt,
tot de kerk en de wereld?

Ik leg die vragen niet in uw midden om Jezus woorden in de mond te leggen… maar om ons bewust te worden van WOORDEN
die voor u en mij, voor ons als gemeente en als kerk
een helende werking zouden hebben.

Wie weet wat die wolk getuigen
nog te weeg brengt.

Amen