Gemeente van onze Heer Jezus Christus
Lieve mensen van God.

We waren een jong, Zeeuws, protestants stel in katholiek Brabant.
Twee producten van de reformatie, besmet met het beeldenstormvirus Bij ons kwam wel een kerstboom in huis, maar een kerststal hadden we niet.  De boom, ontleend aan de Germaanse midwinter zonnewende, stond in al zijn kitscherige glorie in onze huiskamer, maar een verbeelding van het kerstverhaal, was tegen het tweede gebod – zo was ons geleerd.

Toen onze jongens peuters waren, kregen ze een stal van een oudere dame. Ze assisteerde op school en werd een soort derde oma voor Aart en Mathijs. Dinsdag speelden onze kleindochters met dat stalletje het kerstverhaal uit.

Ik vertelde hen over die oude dame. Heel Zundert noemde haar: tante Netje. Is tante Netje al dood, opa? vroeg de oudste.  Ja tante Netje is gestorven, maar dood is ze niet. Tante Netje komt tot leven in het verhaal dat ik vertelde. Kijk, dat doen verhalen! Verhalen brengen mensen tot leven. Zelfs als ze gestorven zijn. Hoort u dat? Dit is een paasvertelling in de kerstnacht.

Het kerstverhaal vertelt dat Jezus wordt geboren in een stal.
Er is geen plaats in de herberg. Het is crisis in Bethlehem. Vol is vol.
De gasten zijn niet gekomen als toerist of als pelgrim.
Het is meer een angstig dravende kudde, een opgejaagde roedel.

Roofdier Augustus bepaalt bij decreet dat men geregistreerd moeten worden. “ Ga naar de plaats waar je familie vandaan komt. Je geeft op: Je naam, adres, telefoonnummer, postcode, woonplaats, BSN, pincode, IBAN, je e-mailadres + je wachtwoord! Waarom? Om de service van het keizerrijk te optimaliseren, snap je…” roept een heraut. “Ja maar…”  “Niks mee te maken… Het is bevel van HIM – His Imperial Majesty!

Er klinkt onderdrukt gemor van onderdrukte mensen.
Velen moeten gedwongen op reis en de cynici vragen:
Waar is nou die God, die ons ooit uit Egypte leidde?
Waar is nou die God, die ons uit de slavernij haalde
Grommend gaan boze burgers van veelbelovend land op pad.

Wij lezen in deze nacht de woorden van Jesaja.
Van dat veelbelovend land is niets terecht gekomen.
In de zevende eeuw voor Christus verovert Koning Tiglat Pileser III van Syrië het halve Midden-Oosten. De provincies Zebulon en Naftalie worden ingelijfd bij Syrie… alsof Donjets is of de Krim.

Jesaja tekent de politieke situatie in zijn dagen: Hij ziet
een volk dat in duisternis ronddoolt.    En niets dan propaganda te horen krijgt.
Een juk dat drukt op de schouders.       Palestijnse mensen weten hoe dat voelt… 
Een zweep die de mensen opdrijft.       Assad – Tiglat Pileser IV.
Dreunende soldatenlaarzen          Vrachtwagens in Nice en Berlijn.
Mantels waar bloed aan kleeft              Duterte op de Filipijnen.
Er is niets nieuw onder de zon! Pas op! Cynisme steekt de kop op!
Het is idee dat het allemaal toch nergens toe leidt.. doet opgeld.
Zorg vooral voor jezelf. Eigen volk eerst. De dood in de pot.

Lucas is geen journalist een geen historicus. Lucas vertelt verhalen.
Lucas wil geen dood in de pot. Hij wil zijn lezers tot leven wil brengen.
Zijn bedoeling is: vertellenderwijs kwaliteit van leven oproepen.

Die volkstelling is niet historisch. Die vertelt over: machtsvertoon en dus  onderdrukking. De reis van Nazareth naar Betlehem  is een vlucht. Die stal is het een beeld, waarmee Lucas de toestand in de wereld beschrijft. Het is een zootje. We hebben er – in zijn ogen – met zijn allen een zwijnestal van gemaakt. Schapenstal? Ook goed! Is er echt niets nieuws onder de zon?
Pas op! Cynisme steekt de kop op!
Ik betrap me erop dat ik soms even geen nieuws wil horen.
Ik wil dan even niet weten wat I.S. en Assad en Poetin uitkuren.
ik wil dan even niet horen dat Trump meer kernwapens wil.
De tweets van onze eigen “politicus van het jaar” lees ik sowieso niet.

Hoort u de laarzen al stampen?  Voelt u het juk al op uw schouders?
Nee? Nou landgenoten met een niet Nederlandse achternaam wel! Ooit waren het de Meyers en Cohens, nu de Aribs en de Marcouches bij ons om de hoek. Straks ook de Masumbuko’s en/of Gudrun Johansdottir. Diepe duisternis heerst er op facebook… De leugen regeert op Instagram. Cynisme steekt de kop op!
Lieve mensen, de toekomst staat op het spel.
We moeten we ons cynisme de baas te blijven, omwille van onze kleinkinderen. Maar hoe doe je dat… als er weer een vrachtwagen…. Ja, hoe doe je dat?


Misschien door de Bijbel nog eens goed te lezen.
Ik noemde de slavernij in Egypte, maar daarop volgt een bevrijdingsverhaal. We lazen de beelden van Jesaja
maar het volk dat in duisternis wandelt, ziet een groot licht
Het juk dat mensen dragen… wordt afgeworpen
De zweep van de drijver… gebroken.
Stampende laarzen en bloed doordrenkte mantels… met vuur verbrand.

Jesaja vervalt niet in plat cynisme. Hij ziet perspectief! Hij roept het uit! Schreeuwt het van de daken: Een kind is ons geboren…
een zoon is ons gegeven! De heerschappij rust op zijn schouders.
Dat zijn geen voorspellingen. Het is de taak van de profeet om het
samenleven te bekijken door de bril van Thora, zeg maar, de joodse bijbel.  

Die oude verhalen vertellen Jesaja, dat onderdrukkers geen stand houden.  Ik moet denken aan een kerstnachtjongerenviering in de parochiekerk van  Zundert, het dorp van Tante Netje. Een jongeman speelde Jesaja en slingerde zijn woorden de kerk in! – “Er zal een eind aan komen! zegt Jesaja.”

Een kind is ons geboren; een zoon is ons gegeven! Deze namen zal hij dragen, Wonderbare raadsman – als David ; Goddelijke held – als  Mozes; Eeuwige vader – als Abraham; Vredevorst –  als Salomo –

Al die titels verwijzen naar mensen die zich inzetten voor recht en vrede.Mensen die zich niet laten inpakken door cynische populisten.
Mensen die niet alleen verlangen naar betere tijden, maar ook de handen uit de mouwen steken om recht en vrede te realiseren.
Mensen die het cynisme van anderen trotseren en zich laten inspireren door… door verhalen. U en ik, we mogen aan de hand van o.a. Jesaja telkens opnieuw leren naar de wereld te kijken vanuit Bijbels perspectief. Hoe je het ook wendt of keert als je door die die Bijbelse bril kijkt, dan zie je altijd ook een andere kant.

Betlehem blijkt onherbergzaam.
Er is geen plaats! Die stal, is niet een mooie oplossing.
Die stal schetst juist de onherbergzaamheid van de samenleving,
waarin Maria’s kind geboren wordt. Het is de stal van ons bestaan…
Klopt! zegt Jesaja… Het is ook een zootje… maar een kind is ons geboren… Nieuwe toekomst baant zich een weg.  
Klopt! zegt Lucas. Het is ook een zwijnestal.  Maar luister eens goed…
Hoor de engelen  zingen: Eer zij god in de hoge, in mensen een welbehagen.  Kijkend met een bijbelse bril, blijkt het altijd toch weer anders te zijn. Behoedzame verschoppelingen horen bijna vergeten woorden: Vrees niet! Het lied gaat viral. Een grote hemelse legermacht zingt: Gloria in excelsis Deo.

Vrees niet! Want ik verkondig grote blijdschap!
Nee, niet voor eigen volk, die blijdschap valt alle mensen ten deel.
Vreest niet… Wees niet bang! Laat varen, die angst. Weg ermee!
Een slechtere raadgever bestaat er niet. Vrees niet! Wwee woorden uit ee eeuwenoud verhaal werpen licht in die stal en bij dat licht zien we een kind… ten dode opgeschreven? Nee, wonderbare raadsman!

Op facebook lees je: een vluchtelingenkind geboren? Die lui fokken ook maar door!  Op Twitter: Er is geen plaats; vol is vol!    
En de herders? Goddank, die hebben geen mobieltje…

Kom laten we naar Betlehem gaan… om te zien wat daar geschiedt.
Betlehem is the placet o be! Daar moet je wezen… om het allemaal mee te maken.. om te beleven wat de Heer bekend maakt.
Je zou die herders – met een beetje fantasie – de eerste kerkgangers kunnen noemen. Ze ontmoeten het kind in de kribbe… leren door een Bijbelse bril naar de toekomst kijken en keren zingend terug naar hun dagelijkse bezigheden. Ze gaan weer doen wat er gedaan moet worden.

De plaat, die voor op de liturgie staat, toont een volk dat gaat in het duister. Maar midden in die duisternis schijnt een groot licht.
Midden in de barbarij van onze wereld, wordt humaniteit geboren.
Humaniteit in de gestalte van een jonge vrouw – Ave Maria
Menselijkheid – een zorgzame man – Sint Jozef zoud’ al met haar gaan
De liefde van God krijgt gestalte in die twee en hun een kind…
Een kind wordt ons geboren…

Het tafereel wordt omsloten door twee vader-armen. Er is een kind geboren, met alles erop en eraan. In Bijbeltaal? Het Woord is vleesgeworden… en heeft onder ons gewoond. Gods Woord krijgt handjes en voetjes in Betlehem.

Laten we kerstfeest vieren…
met een boom en een stal,
een heerlijk diner en goed glas wijn, maar bovenal… een mooi verhaal, want verhalen brengen leven in de brouwerij.  
Laten we kerstfeest vieren.
Want als je goed gefeest hebt, kun je er weer tegen. Een goed feest zorgt voor nieuw elan, voor helder zicht op de mooie kanten van mens-zijn: omzien naar elkaar in de gemeente, solidariteit met
de armen in de samenleving, gastvrijheid voor de vreemdeling aan de poort van Europa… geluk in de vorm van een zinvol bestaan.  

Laten we kersfeest vieren…en opnieuw door een schoongepoetste Bijbelse bril naar de toekomst kijken.

Laten we kerstfeest vieren… Die wereld-stal staat er na het feest ook nog wel. Die moet dan nodig worden uitgemest. Er is werk aan de wereld. Verhalen krijgen handen en voeten. De jouwe..

Reken niet op een wonder… Maar verwonder je over de kracht van alles wat kwetsbaar is … De hemel heeft geen andere handen dan de jouwe en de mijne. De handen van Gods wereldwijde kerk, die zich biddend om kracht een slag in de rondte werkt aan vrede en recht, voor rijk en arm. Daarbij gaat het niet om liefdadigheid, maar om recht en gerechtigheid.

Er staat vandaag op de voorpagina van TROUW een mooi gedicht van Huub Oosterhuis. Toen ik het las, dacht ik, dat is de samenvatting van de preek voor vanavond. Daar sluit is mee af…

 

Kerstmis 2016

Verschrikkelijk is de wereld.
Geen Jezus zal Aleppo redden
en zijn god
zwijgt zo diep in alle talen
dat het voelt alsof hij niet bestaat,
nooit heeft bestaan, niet kan, niet wil –
Wat is er met mijn breid
dat ik Hem steeds weer denk?

Er zal nooit, nergens
een begin van redding zijn
als niet tenminste een mens zegt:
“Hier ben ik”
en ziende om zich heen
zoekt of er nog een is, nog twee of drie
met vonken licht “hier ben ik” in hun ogen.
 

In diepe nacht, geen ster te zien
geen engelenzang te horen-
zullen zij gaan
om wat misschien nog kan,
te hopen valt, te redden is
 

Een vluchtkind  kantje boord
voorgoed geboren.

Kerstmis is twee- of driemaal
niet te tellen naamloos velen
die “hier ben ik” zijn
en doen wat moet gedaan.

Amen.