Protestantse gemeente Stede Broec.
Oude Kerk – Grootebroek – 8 januari 2017
Lezingen:
Jesaja 60:1-5 en Mattheus 2:2-12 (de wijzen uit het oosten)

Thema:      Zij keerden langs een andere weg terug.

 

Lieve mensen van God,
Eergisteren vierden de orthodoxe kerken van het oosten: Epifanie.
We noemen dat ook wel `het orthodoxe kerstfeest.´  
Men viert op 6 januari de komst van de Messias.
Die traditie is ouder dan onze Kerst op 25/12.

De midwinter zonnewende werd in Rome zo uitbundig gevierd,
dat de kerkleiding er niet omheen kon. Daarom heeft men,
zo rond het jaar 350, de 25ste december gekozen
als datum voor een aparte viering van
Jezus’ geboorte.

De verschijning, de openbaring van de langverwachte Messias,
op 6 januari; werd teruggebracht tot een verjaardagsfeest
met midwintervuren die sublimeerden tot een
verlichte boom en veel romantisch
kaarslicht, etentjes en cadeaus.

Bij de viering van Epifanie hoort een drieluik aan verhalen.
1. De wijzen uit het oosten
2. De doop van de Heer
3. De bruiloft te Kana.

Het eerste hebben we gelezen. Ook in de westerse
kerk zijn de wijzen gekoppeld gebleven aan de zesde januari.
In het zuiden gaan de kinderen aan het eind van de kerstperiode,
als koningen verkleed langs de deuren, zoals de onze dat bij ons doen op 11 november ter ere van Sint Maarten.
Ik hoor mijn Brabantse oma nog zingen:
Drie koningen, drie koningen, geef mij een nieuwe hoed
De oude is versleten, mijn moeder mag het niet weten,
Drie koningen, drie koningen geef mij een nieuwe hoed.

In de westerse kerk markeren de wijzen het eind van de kersttijd.
In de oosterse kerk is de viering van Epifanie het hoogtepunt van de kersttijd en – na Pasen – het belangrijkste feest van de kerk.

Bij ons staan de andere verhalen voor de zondagen na Epifanie op het leesrooster. U kunt volgende week zondag bruiloft vieren in Kana in Galilea. Deze periode, tussen drie koningen en as-woensdag, heet
de periode van Epifanie, de verschijning van de Christos in het Grieks, de Messias in het Hebreeuws. Beide woorden betekenen: gezalfde.
Jezus is de gezalfde… Niet de gekroonde, maar de gezalfde.

Het verhaal van de wijzen uit het oosten, vertelt daarover.
Jezus is de gezalfde, die is gekomen voor Israël en de volkeren!
Israël en de volkeren.

Iemand uit de volken, een niet-jood,
heet in het Hebreeuws een goj.
U en ik, wij zijn goj… of eigenlijk in het meervoud: gojim.
Is dat belangrijk?
Ja, want in het jodendom van die tijd, discussieerde
men over de vraag of het heil, dat de langverwachte
 Gezalfde zou brengen exclusief voor Israël bestemd was,
dan wel voor alle mensen.
Zal God zich in de Messias openbaren ten behoeve de joden,
of komt hij voor alle mensen?
In dit verhaal geeft Matteüs antwoord op die vraag.
Hij schrijft zijn boek voor joodse mensen,
die in Jezus de langverwachte Gezalfde herkennen.

Die christenen vormden een messiaanse beweging
binnen het jodendom. Paulus is, als hij ergens arriveerde,
steeds eerst naar synagoge toegegaan, maar sluit anderen niet uit.  
Daar hebben nogal wat joodse mensen, moeite mee. Er ontstaan conflicten. Het eerst in de diaspora, dat wil zeggen onder de joden buiten Palestina. Gelovigen zijn – ver van huis, zijn vaak strenger in de leer dan degenen die in het thuisland wonen.  
De protestanten in Holland Michigan houden veel rigoureuzer vast aan de oude belijdenissen, dan hun geloofsgenoten die 12 jaar geleden opgingen in de PKN.  
Voor Moslims in Europa geldt dat ook, als je ze vergelijkt met hun geloofsgenoten in Turkije en Marokko.

Paulus sloot anderen niet uit. Door zijn verkondiging maken heel wat gojim kennis met de God van Israël en de Messias, de gezalfde.
In het jaar 54 vind in Jeruzalem het z.g. apostelconvent plaats.
Daar wordt besloten dat een goj, voluit christen kan zijn,
zonder zich eerst te moeten bekeren tot het jodendom.
Daar hebben veel joodse mensen grote moeite mee.
Die vinden dat al die buitenstaanders besneden
moeten worden en Hebreeuws moeten leren
en heel veel Thora moeten studeren, voor
ze zich bij een Messiaanse beweging
kunnen aansluiten.

Mattheus is verbijsterd.
Zoveel mensen die hun vertrouwen vestigen op de God,
die zich aan de joden openbaarde in zijn Woord… De Thora.
Zoveel mensen die dank zij de verschijning van Jezus Messias
-het vleesgeworden woord – Israëls God leren kennen.
Daar moet je toch blij mee zijn! 

Het feit dat de goj in de jonge kerk een plaats krijgt,
drijft de Messiaanse beweging rond Jezus Messias naar
de rand van de joodse godsdienst.
Natuurlijk geeft dat ook spanningen binnen de gemeenten. Natuurlijk! Er zijn er joden-christenen, die het verschrikkelijk zouden vinden, als ze uit de synagoge gezet zouden worden.
Daar liggen hun wortels…
daar zijn ze thuis, zoals u dat bent in de Oude Kerk in Grootebroek. Moeten ze dat opgeven omwille van de goj, de vreemdeling?

Mattheus besluit in zijn verbijstering een boek te schrijven.
Al bij de geboorte van Jezus pakt hij de bron van het conflict aan.
Hij vertelt een verhaal… Een geweldig verhaal. Gaat het over een goj?
Nou nee…  Ja toch wel… het gaat, over magoj, over magiërs!
Ze zijn goj… vreemdelingen, die een ster hebben gezien.
Een ster, die – zo denken ze – staat voor de geboorte
van een koningskind. Feit is dat men in het oude
oosten veel wist over de sterren en planeten.
Heidense mensen zien in de loop van de
sterren allerlei tekenen, boodschappen
vanuit de wereld van de goden.

Belast en beladen met hun kennis en hun bijgeloof
reizen deze magoj die ster achterna,
op zoek naar een koningskind.

Op grond van hun wijsheid en bijgeloof belanden
ze in Jeruzalem, de hoofdstad. Logisch toch?
Daar heeft Herodes een paleis en daar kloppen ze aan.
Ze doen hun verhaal en Herodes schrikt zich een hoedje.
Hij heeft een eigen zoon, die hem van de troon wilde stoten
om het leven laten brengen… en nu duikt er ineens een koningskind op, waarvan hij niet weet wie het is; niet weet niet waar het is en niet waar het vandaan komt…
Dat is voor een – door angst gedreven – potentaat als Herodes
onverdraaglijk. Hij moet en hij zal weten wat dit voor kind is…
Hij… schakelt de tempel in… Schriftgeleerden worden ontboden…
Bethlehem majesteit! Micha 5:1.
Bethlehem heren! Kom op de terugweg weer langs mijn paleis en vertel me dan waar je hem gevonden hebt… De goj gaan.
Micha is een plattelandsprofeet. In de steden wonen de rijken, die hun kapitaal vergaren over de ruggen van arme boeren.  
Micha klaagt die stedelingen aan.
Kapitalistische uitbuiters zijn het!
Mensen die leven ten koste van de kleine luyden,
die in de dorpen proberen het hoofd boven water te houden.
De profeet walgt ervan… Het is walging in de naam van de Heer…  

Ooit was er herder, die koning werd.  
David, een herdersjongen uit Bethlehem.
Waauw, als zoiets toch nog eens zou kunnen…
Daar droomt Micha van… Hij hoopt op verandering.  
Micha rekent op een totaal nieuw begin, vanuit Bethlehem.
Micha droomt een nieuwe David, die wordt geboren in Bethlehem.
 Een herder-koning, die niet de baas speelt, maar zorg draagt.

Wij lazen een andere profeet: Jesaja. Hij ziet de ballingen keren.  
Kijk dan toch, Jeruzalem, je zonen komen van ver.
Je dochters worden op de heup gedragen.
Maar er komt nog veel meer…
Niet alleen eigen volk is op weg naar Yerushalayim
Nee… mensen van overal en nergens, trekken naar de stat,
die haar naam weer eer aan doet… Yerushalayim – Stad van Vrede
De schatten van de ze zullen je toevallen, rijkdom van vreemde volken valt in je schoot…
Wat schetst die Jesaja een heerlijk toekomstbeeld!
De rijkdom van vele volken valt in je schoot…
Jonge kamelen… Goud en wierrook.

Mattheus, is een trouwe jood.
Mattheus kent zijn klassieken en vertelt een verhaal.
Deze meester-verteller weet wel raad met zulke beelden.
Drie goj… Drie? Dat staat nergens hoor, dat ze met zijn drieën kwamen… Er zijn drie geschenken: Goud, wierrook … en mirre  Het goud en de wierrook leent hij van Jesaja…
Maar er moet mirre bij… zalfolie… gezalfde … Messias – Christos.

Laten we de traditie maar volgen… Drie goj gaan op aanwijzing
van de schriftgeleerden naar Bethlehem. Thora wijst hen de weg naar
een huis in een dorp op het platteland. Hoort u het! Mattheus,
de verteller vertelt: In de stad, bij de rijken moet je niet wezen,
als je op zoek bent naar de gezalfde…

Ze vinden het kind… geven hun geschenken.
En dan… dan gaan ze weer naar huis.
Maar- op basis een droom – keren
zij langs een andere weg terug.

Die magoi mogen dan bijgelovige buitenlandse magiërs zijn.
Ze geven ook blijk van wijsheid.
Die naam “wijzen uit het oosten” dragen ze met ere.  
Wijze mensen leven niet bij regeltjes en verstarde tradities,
die gaan niet af op onderbuikgevoelens
of facebookberichten. Wijze mensen
leven op basis van feiten en een
droom. De wijzen keren langs een
andere weg terug.
Een wijs besluit.

De route langs macho Herodes mijden ze…
In het centrum van de macht keren ze niet terug.
Logisch? Helemaal niet. Je zult ze de kost geven die
feiten naast zich neerleggen en op hun eigen eigenwijze
wijze doordenderen op de weg naar de totale vernietiging

Al decennia lang staat vast dat er in landen waar
de doodstraf wordt toegepast, meer zware misdaden
worden gepleegd, dan in staten waar de overheid zich meer
eerbied voor het leven toont en zich bescheiden opstelt.  
Nietemin zijn er hele volksstammen, die de doodstraf weer
willen invoeren en niet alleen in Turkije. Ook christenen verlagen
zichzelf tot dat niveau… Geve de Heer, dat zij terugkeren langs een andere weg.  

Al decennia lang staat vast dat het klimaat verandert en de aarde opwarmt; maar niettemin kiest Amerika een president die dat glashard ontkent en allerlei milieubeschermende
maatregelen  ongedaan wil maken.
Geve de Heer dat men ook daar
langs een andere weg
terugkeert.

Al vele eeuwen weten we, dat Nederland wel vaart bij gastvrijheid.
Ze kwamen bij honderden: Joden uit Portugal… Hugenoten uit Frankrijk… Hongaren in 1956 …
 In Hoorn streken ooit honderden Noren neer,
op zoek naar een beter leven. Het waren
gelukszoekers, migranten met een
economisch motief… ze waren
welkom en we voeren er wel bij.

De droom van Angela Merkel,
ligt heel dicht bij de wijsheid van die drie uit het oosten.
Ook zij kiest voor een andere weg. Ze schreeuwt niet.
Ze hitst niet op, ze zaait geen haat… Niemand
hoeft op te pleuren. Zij is ook de kanselier
van het tuig van de richel dat een Duits
paspoort heeft en een buurthuis wil.  

Op de snelwegen van macht en geweld vallen slachtoffers, laten wij de straten van barmhartigheid bewandelen en naar Yerushalayim reizen langs paden van recht en vrede, opdat er leven zij
voor onze kinderen en kleinkinderen.

De mooiste en tegelijk meest uitdagende zin uit het verhaal van Mattheus over de wijzen uit het oosten is:
Zij keerden langs een andere weg terug.

We staan nog aan het begin van een nieuw jaar…
Gaan we ons in 2017 laten leiden door onze angsten
of door onze dromen! Door onze onderbuik
of door het vertrouwen op de manier
van leven die de Gezalfde ons
heeft laten zien.
De keus is
aan u.

AMEN