De dochter van Jairus

Gemeente van onze Heer Jezus Christus, 
Lieve mensen van God

We concentreren ons vanmorgen op het verhaal uit het evangelie van Marcus.
Dat overbekende verhaal over de dochter van Jaïrus. De lezing uit Jesaja speelt
daarbij een rol op de achtergrond. Die lezing uit Jesaja zet ons op een spoor.

Onze aandacht wordt gericht op de vrouwen en op de rol die ze spelen in de
cultuur van die dagen in Jeruzalem. Er is kennelijk sprake van een lifestyle
die Jesaja als decadent en verderfelijk beschouwt.

Jesaja ziet die – op uiterlijke schoonheid gerichte cultuur – als de oorzaak van
een onafwendbare ondergang. De soldaten zullen vallen in de strijd. Er zal een
overschot aan vrouwen ontstaan, zoals we o.a. in Burundi zagen, na de oorlog
tussen Hutu’s en Tutsi.

In Jeruzalem anno 600 voor Christus profeteert Jesaja, dat zowel het botte
geweld van de mannen, als het gekoketteer en gemanipuleer van de vrouwen
de samenleving stuk maken. Waar mensen onderling proberen macht over elkaar
uit te oefenen, raakt een samenleving op dood spoor.

Een tweede element uit de eerste lezing dat ons zal helpen bij de uitleg van de
tweede lezing is Jesaja 4;5 ”dan zal hij boven de plaats waar de Sion ligt en waar
men bijeenkomt, een wolk scheppen voor overdag en een lichtend vuur met rook en
vlammen voor de nacht.

Die wolk en de vuurkolom herinneren aan de uittocht uit Egypte.
De wolk en de vuurkolom zijn tekenen van Gods aanwezigheid…
Ze wijzen het volk de weg naar een veelbelovend land.

De profetie begint als onheilsprofetie, maar Jesaja maakt een U-bocht.
De herinnering aan de uittocht, schept nieuwe perspectieven:
Een veelbelovend land! Een samenleving waarin mannen en vrouwen
gewoon mens kunnen zijn i.p.v. stoere soldaten of opgedirkte lustobjecten.

Boven Sion –  dat is de heuvel waarop de
tempel is gebouwd – zullen een wolk en een vuurkolom verschijnen om het volk de
weg te wijzen. Weg uit die verderfelijke lifestyle, op weg naar een samenleving
gebaseerd op humaniteit, waar mensen zich veilig en geborgen voelen. Er wordt
de mensen kwaliteit van leven in het vooruitzicht gesteld.  Maar daar gaat het om: kwaliteit van leven!

Onderdrukt leven, gemanipuleerd leven, leven in slavernij – zulk leven mist de
kwaliteit die God voor mensen in petto heeft.
Leven als een blinde, die Gods goedheid niet ziet;
leven als een dove die de goddelijke woorden niet hoort
leven als een lamme, die te lamlendig is om zich in te zetten voor de kwaliteit
die God voor ons in petto heeft.  Leven
zonder die kwaliteit, dat is geen leven.
En wie “geen leven” heeft, noemt de bijbel: dood.
Als Israël uittrekt uit slavenland Egypte.
Trekt het weg uit het land van de dood.

Het spoor waarop we gezet zijn, heeft twee rails, twee spoorstaven:

1. De vrouw, als het beeld van een vruchtbaar kwaliteitleven,
    in plaats van het lustobject, waartoe ze ook zichzelf soms degradeert.

2. Uittocht, bevrijding, perspectief op kwaliteitsleven.

In de lezing uit het Nieuwe Testament gaat het ook over vrouwen.
Twee zelfs. Het lijkt te gaan over twee individuen, twee vrouwen.
De ene jong, een meisje nog. Twaalf is ze.
De andere is volwassen en lijdt aan bloedvloeiingen – al twaalf jaar.

Laten we ook dit verhaal eens lezen als een vertelling over “de vrouw,
als beeld van een vruchtbaar kwaliteitleven”.
Een verhaal dus dat niet zozeer gaat over twee individuen –
dan zouden ze ook wel bij name zijn genoemd – maar een verhaal waarin Jezus wordt geconfronteerd met vrouwen die a.h.w. model staan voor Israël en aan dat
vruchtbare kwaliteitsbestaan niet toekomen.

We lopen om te beginnen twee keer tegen het getal 12 aan. Het heeft ook twee
connotaties: de maandstonden, de 12 menstruaties per jaar.
Zo’n maandstonde wordt gezien als een periode van cultische onreinheid.
Je kunt als vrouw in die periode geen bijdrage leveren aan de kwaliteit van de
samenleving.  Je staat even buiten spel.

Het getal 12 leidt onze gedachten ook in de richting van Israël – de twaalf
stammen, het hele volk.  Marcud maakt het zijn lezers heel duidelijk:
dit verhaal gaat echt niet alleen over twee individuele vrouwen, maar het vertelt ook over de onreine, onvruchtbare toestand van het hele volk.

Een verhaal met verschillende lagen dus.

Het meisje van 12 staat aan het begin van haar leven als “groot meisje.”
Zodra haar eerste menstruatie zich aandient, zal dat worden gevierd in huize
Jaïrus, zoals tot op vandaag gebeurt in joodse gezinnen, en daar niet alleen!
Het is de stap naar een nieuwe levensfase, daarbij hoort een overgangsritueel.

Dit twaalfjarige meisjes staat op het punt vrouw te worden.

Ze zal straks de huwbare dochter van haar vader zijn.
Ze zal de moeder kunnen worden van zijn kleinkind
Die kleine gaat zorgen voor een mooie toekomst
misschien wordt ze wel de moeder van de Messias.

Is vader Jairus zo bezig met zijn vak, dat hij zijn dochter –
bewust of onbewust – enorme verwachtingspatronen oplegt.
Zou het waar zijn dat juist door die hoge verwachtingen
dit kind de stap naar die nieuwe levensfase niet durft te maken.
Zou het waar zijn…? Dieptepsychologen hebben hun theorieën op dit verhaal
los gelaten en komen tot dat soort conclusies. Het psychologiseren laten we verder
maar over aan de psychologen.

Jairus heeft Jezus gevraagd mee te gaan om zijn kind de handen op te leggen.
En terwijl ze onderweg zijn, blijft Jezus staan met de vraag:
Wie heeft mij aangeraakt? Gekke vraag eigenlijk te midden van het gedrang om
hem heen. Maar de intentie en de doelgerichtheid van deze aanraking is Jezus op
de een of andere manier kennelijk niet ontgaan.

Daar staat een vrouw voor hem die aan bloedvloeiingen lijdt.
Ze is onrein; niet gerechtigd iemand aan te raken…
en wat doet ze? Ze mengt zich in de menigte
raakt onbewust tientallen mensen aan
maar heel  bewust de kwast Jezus’ kleed.
U weet wel, dat kleed uit een stuk…
Ze zoekt haar steun bij deze man uit een stuk.

Ze is kwetsbaar, want ze overtreedt werkelijk alle regels die met haar situatie
samenhangen.

 

Formeel, juridisch heeft ze geen poot om op te staan.
Als rabbi Jezus haar voor een religieuze rechtbank daagt, dan gaat ze voor
gaas. Maar rabbi Jezus daagt haar niet voor het gerecht…
Hij bekijkt de zaak vanuit haar perspectief…
Hij kiest voor het perspectief van het slachtoffer
Hij kiest tegen de cultus van formele zuiverheid.
Dat zouden meer mensen moeten doen!

Als pastor vertellen mensen je soms hun intiemste geheimen.
Ik ben telkens weer ontroerd en dank hen vaak na zo’n gesprek voor hun
vertrouwen. Zoiets doet Jezus ook als hij zegt:
Je geloof, je vertrouwen heeft je gered.
Jezus ziet hier een dochter van Abraham,
een jonkvrouw van Jeruzalem,
een oogappel van God.

 

Een individuele vrouw, die wordt genezen van een lastige kwaal?
Wie weet, dat ook… maar als je bedenkt dat bloed in het oude oosten staat voor:
leven … dan snap je dat deze vrouw het leven a.h.w. voelt wegvloeien.

De kwaliteit van haar bestaan glipt haar volkomen door de vingers.
Ze is ten dode opgeschreven – terwijl ze thuishoort in het boek der levenden,
maar er is niemand die het ziet! Behalve Jezus. Hij ziet wie ze werkelijk is.

Menigeen heeft zich al afgevraagd waarom de Messias nu juist optreedt in dat
deel van Israël waar ze zich van Thora wel heel erg weinig aantrekken.
Waarom nou precies in Galilea, waar het volk woont dat de wet niet kent,
waar de mensen – mede door de Romeinse overheersing – de kwaliteit van leven tussen de vingers  doorglipt. Israël is er aan toe als een bloedvloeiende vrouw.

Jezus is onderweg naar een meisje van 12, dat volwassen worden – helemaal niet ziet zitten. Een veelbelovend kind, dat nota bene het leven dreigt te verliezen nog voor het goed en wel begonnen is.

Maar waarom zou hij haar terugzetten op het levensspoor…
als ze daar alleen maar bevestigd zou worden in haar angst?
als ze daar alleen maar meer tekenen te zien krijgt van de ondeugdelijkheid van
het bestaan…
Waarom dat kind de handen opleggen als er toch geen kwaliteit van leven,
te vinden is, die past bij een veelbelovend land;  een veelbelovend volk;
dat mag leven met de beloften van een veelbelovend God.

De vrouw moet eerst genezen, voor het meisje verder kan.
Zij is van haar kwaal verlost; maar intussen bereikt ons het bericht
dat het meisje is gestorven. Nou daar is Jairus dan mooi klaar mee!

Verraste Jezus door stil te blijven staan bij de vrouw…
Nog verrassender is het dat hij nu zegt:
Vrees niet – geloof alleen.
Hij vraagt nu van de omstanders het vertrouwen
dat Hij zojuist heeft gezien bij de vrouw.

Jezus arriveert bij het huis. Daar klinkt volop rouwbeklag.
Zo gaat het nog in het middenoosten.
We horen dat geweeklaag maar al te vaak,
op de televisie als er weer eens een slachtoffer van geweld wordt begraven.

Een meisje is gestorven.
Een meisje waarvan we alleen maar weten dat ze het dochtertje van Jairus is.
Ze is zeer met die vader verbonden. Als de dochter van de dominee groeit ze op een glazen huis.

Wat ze ook doet… het beïnvloedt  op de positie van haar vader.
Dochtertje van… Het klinkt wel dierbaar, maar ook bezitterig.
Als je zo moet leven, raak je ook in de knoop, met je leven, je liefde, je
lijf. Als je zo gebonden bent, dan heb je geen leven.

Zij kan alleen verder als ze haar huidige leven loslaat… en iets nieuws begint
Zij kan alleen verder als niet alleen Jairus als natuurlijke vader,
maar ook Jezus als geestelijke vader, degene wordt die haar leven geeft…

Als Jezus je geestelijke vader mag zijn, ontvang je een kwaliteit van leven,
die God voor alle mensen in petto heeft. Die kwaliteit van leven wordt
geblokkeerd door degenen die maar blijven roepen dat ze dood is…
Die kwaliteit van leven wordt geblokkeerd door degenen
die zijn gekomen om te weeklagen en te jammeren
en die lachen als Jezus zegt:
Het meisje is niet dood… ze slaapt.

Al die doodbidders en rouwaanzeggers;
alle klaagvrouwen en aartspessimisten worden het huis Israëls uit gezet.
Tegen het meisje zegt Jezus: Talita koem. Meisje sta op; meisje wordt wakker.

Ga maar op je eigen benen staan. Je kunt het!
Het is de hoogste tijd! Je bent al twaalf.
Het wordt tijd dat je je bijdrage gaat leveren…

Jij gaat niet verder door het leven als “het dochtertje van Jairus”,
maar als Bath mitswa, dochter van de wet.
Jij mag als een zelfstandige, zelfbewuste joodse vrouw
door het leven gaan
en je bijdrage leveren aan het koninkrijk van God,
door t.z.t. je kinderen te leren op elke manier ze
die kwaliteit van leven kunnen beërven,
die God voor alle mensen in Petto heeft.

 

Menigeen onder ons zal nu denken dat het nog lang zal duren voor het zover is.
Dat zou kunnen.  
In Andijk zingen we vaak als slotlied: We gaan weer verder vol van hoop
En dat eindigt dan met de regels:

Sjaloom geluk op deze reis. Het duurt misschien nog eeuwen,
maar twijfel niet meer aan de wijs: Het lam huist bij de leeuwen!

Het is een kwestie van geloof.
Vrees niet! vertrouw alleen!

Dat het zo mag zijn  —  AMEN