alle heiligen

Gemeente van onze Heer Jezus Christus
Lieve mensen van God.

 

Woorden krijgen in de loop van de tijd soms een andere betekenis.
In onze tijd is “maarschalk” de hoogste rang in een leger in oorlogstijd.
Het woord is afkomstig van het  Latijnse marescalcus
– paardenknecht.In mare herkennen we merrie…  In scalcus: het woord schalk.
Een schalk was oorspronkelijk gewoon een knecht en kreeg later de wat
ondeugende betekenis die het nu heeft. 

De maarschalk ontwikkelde zich van paardenknecht tot opperbevelhebber.

In het boek openbaringen lees je over zeven gemeenten. Die zeven gemeenten hebben allemaal een engel. De engel van de gemeente is de voorganger… Dat is dus heel iets anders dan de gevleugelde hemelingen,
die wij ons daarbij voorstellen. In de vorige dienst voor jong en oud ging het
ook over engelen. Daar bleek dat wij mensen en soms zelfs dieren aanduiden als
engelen.

Zo is het ook met het woord ‘heiligen.’ In de bijbel is het om te beginnen een werkwoord. Israel moet, ingevolge het vierde gebod, de Sabbat heiligen. Dat wil zeggen: de Sabbat is een dag die je apart moet zetten. Zes dagen zul je al je werk doen… en de zevende is geen werkdag, maar die staat apart als een sabbat/rustdag voor de Heer.

Wij denken bij heiligen vaak aan personen.  Het zijn  mensen die na hun dood door de roomse kerk heilig zijn verklaard.  Hij of zij krijgt de titel: Sint. We kennen allemaal heiligen als Sint Maarten, Sint Nicolaas en Sint Franciscus.
Die heiligen hebben allemaal hun specialiteit: Sint Anthonius zagen we
voorbijkomen als degene die voorwerpen terugbrengt die verloren leken.   

Het Calvinisme heeft in eerste instantie nogal rigoureus afgerekend met de
heiligenverering – denk maar aan de Beeldenstorm. De laatste tijd echter komt
er ook in protestantse kring wel weer wat meer ruimte voor aparte figuren, die volgens de r.k. leer de volgende eigenschappen hebben:

a. Ze hebben  een voorbeeldfunctie.  – Sint Nicolaas is een kindervriend
b. Ze gelden als bijzondere leraren    
–  Sint Maarten deelt zijn mantel     
   Franciscus heeft a.h.w. zijn eigen politieke partij. (de partij voor de dieren)
c. zorgen voor wonderen –                    –  Daar hebben nuchtere calvinisten    
                                                             dan weer minder mee.
d. middelaar zijn tussen hemel en aarde – idem dito…
e. iets laten zien van wat Gods bedoeling is met de wereld…
    dat spreekt ons protestanten vaak wel weer aan, vooral als het gaat om de
    zogenoemde moderne heiligen als Moeder Theresa, Oscar Romero.

Die z.g. moderne heiligen hoeven niet eens perse katholiek te zijn:
Ik denk aan Mahatma Ghandi , dominee Martin Luther King en
Nelson Mandela.

Op Ameland ontmoetten we – in een van de ramen, de Nederlandse priester en
verzetsheld: Titus Brandsma; en de dwaze moeders van de Plaza de Mayo in Buenes
Aires, die nog steeds vragen waar hun kinderen gebleven zijn tijdens het regime
van Videla.

 

In het Nieuwe Testament geldt iedereen als heilig, die het heil van Jezus Christus geaccepteerd heeft. In die betekenis kwamen we het woord tegen in onze lezing. Paulus staat op het punt naar Jeruzalem te gaan om de heiligen daar te ondersteunen. De heiligen, dat zijn de leden van  de gemeente.
U dus en ik…

Ook hier is dus een verandering van betekenis in het spel.
Paulus gaat de heiligen ondersteunen.
Paulus, de apostel gaat de mensen in Jeruzalem steunen omdat ze het moeilijk
hebben, omdat ze een aparte groep vormen in de stad,
omdat de leden van de gemeente andere bewoners tot voorbeeld zijn.
omdat de leden van de gemeente andere bewoners van de stad leren kunnen
omdat de leden van de gemeente laten zien wat Gods bedoeling is…
De christenen heten heiligen… en zijn van betekenis voor de samenleving.

In Christelijk Europa werd het steeds meer zo dat de heiligen apart kwamen te
staan van de gemeente… Die heiligen, die nogal aparte figuren, ondersteunen en
beschermen de leden van de gemeente. Het gewone kerkvolk, de leden van de
gemeente zijn niet meer de heiligen, de leden van de gemeente zijn niet langer
een apart stel mensen, dat zich inzet voor de samenleving…

Christelijke Europa gedraagt zich als een stel zielenpoten, dat zijn invloed en
macht in de samenleving kwijt zijn geraakt. Christelijk Europa heeft zich naar
binnen gekeerd.  Christelijk Europa
probeert op allerlei manieren zichzelf en haar instituties te redden. De kerk
is met zichzelf bezig. Mensen die hun kennis, hun creativiteit, hun werkkracht zouden moeten inzetten voor de kwaliteit van het leven van alle mensen op Gods aarde,
zijn heel druk bezig om een instituut in stand te houden.
Een instituut waarin de heiligen steun zoeken bij veelal legendarische figuren,
die dwars tegen alle natuur wetten in, wonderen doen, die passen bij particuliere belangen.

Vanuit de brief van Paulus, en vanuit het verhaal over St. Maarten, die zijn
mantel deelde klinkt dus niet de oproep om heiligen te aanbidden; niet de
oproep om je door hemelse krachten te laten helpen bij wat jij graag wil…
Vanuit de brief van Paulus, en vanuit het verhaal over St. Maarten worden we
opgeroepen hun voorbeeld te volgen. Paulus
die de gemeente gaat steunen bij het vervullen van haar taak in de wereld… Maarten, die Jezus’ oproep om te delen
met de armen, in de praktijk brengt door zijn mantel te delen. Nicolaas, die Jezus volgt door zich in te zetten voor kinderen in benarde omstandigheden. Franciscus, die Jezus volgt door een losbandig leven achter zich te laten en zich – samen met zijn minderbroeders – in te zetten voor Gods schepping: mensen, dieren en
planten. Ja, die voorbeeldfunctie van de heiligen die ons zijn voorgegaan,
die kan de heiligen van vandaag… u en mij dus … wel inspireren tot bezinning en
navolging  – niet van die heilige – maar van Jezus Christus zelf.
We navolgers zijn van Hem, die zelfs zijn leven gaf
om te laten zien dat rechtvaardigheid niet hetzelfde is als macht
dat vrede niet hetzelfde is als rijkdom. Navolger zijn van Jezus, dat zal niet
altijd sporen met je particuliere belangen, dat kan wel eens betekenen dat je wat meer moet betalen dan een ander aan hypotheekrente of ziektekostenpremie of belasting…  maar als een rechtvaardige wereld een stukje dichterbij wordt gebracht,
kan een handvol geld toch geen belemmering zijn?

Nog vier korte opmerkingen over heiligen tot slot…

Ten eerste: We associëren dat woord
ook vaak met braafheid… Heilige boontjes, zijn mensen die zich altijd aan de
regels van de gevestigde orde houden. Heiligen, zowel de traditionele als de moderne, gaan daar juist vaak tegenin. 
De dwaze moeders pikken het niet dat jonge mensen zomaar verdwijnen omdat ze
kritiek hebben op een militair regime.
Een meisje als Malala pikt het niet, dat de Taliban vrouwen uitsluit van
onderwijs. Titus Brandsma pikte het niet dat in de oorlog aan de vrije pers het zwijgen werd opgelegd. Aung San Suu Kyi verzet zich tegen het
regime in Birma en is bepaald niet volgzaam als het om de gevestigde
orde/wandorde gaat…

Ten tweede:
Als het in protestantse kringen over heiligen gaat, dan zetten we ons vaak
af tegen het geloof van onze broeders en zusters in de catholica. We weten dan
precies te vertellen wat we niet geloven, want de anderen niet zouden moeten
aannemen en niet zouden moeten doen. Dat is een zwaktebod.
Laten we afspreken dat we de uitdagingen die de heiligen – in elke betekenis
van het woord – aan ons voorleggen, serieus zullen nemen en alleen praten over
wat we zelf geloven, over wat we zelf wel en niet doen, over wat ons
inspireert.

Ten derde
Als het in protestantse kring over heiligen gaat, denken we ook aan degenen die ons zijn voorgegaan. Nog twee weken, dan vieren we eeuwigheidzondag.
Op die zondag is een traditioneel lied: met alle heiligen… die rusten …
Heiligen, dat zijn alle mensen die leven met… en mede vorm  geven aan…
Gods heil, dat Jezus Christus heeft gebracht aan de wereld. Het heil dat God
via zijn kerk – of op de een of andere manier – schenkt aan de hele mensheid.

4. Die gemeenschap van alle heiligen reikt over de grenzen van dood en leven heen. In die gemeenschap zijn en blijven we verbonden met alle heiligen,
wier namen we hier over twee weken zullen noemen. Zij leven, net als al die
anderen, geborgen bij God in de hemel en voor altijd in onze harten.

Te mogen geloven dat hun toewijding, hun vaderlijke en moederlijke zorgzaamheid
ons tot inspiratie kan en mag dienen… dat alles is een reden voor intense
dankbaarheid… Laten we God danken voor alle toegewijden, die ons in de
afgelopen 20 eeuwen op de weg van Gods heil zijn voor gegaan. Dat
het zo mag zijn. Amen.