Magnificat en andere liederen

Lieve mensen van God…

Vandaag staat er een lied centraal.
Een lied met een nogal explosieve tekst.
Keizer Augustus laat zich als een godheid vereren.
Wat zegt zo’n machthebber als hij hoort zingen:
“Heersers stoot hij van hun troon en wie gering is geeft Hij aanzien.”
His Imperial Majesty zou – als hij ervan hoorde – op zijn zachtst gezegd
“not amused” zijn.

Maria’s
lofzang is in wezen een protestlied tegen de mannenmacht die overal en altijd
is gebaseerd op geweld, die altijd lijdt tot de vernedering van mensen, tot de
onderdrukking van de humaniteit die God voor mensen in petto heeft.
Alleen al het simpele feit dat deze vrouw Maria wordt genoemd.
Waarom gebruiken wij niet haar joodse naam: Mirjam?
Waarom  Maria, dat ik grieks, de taal van
de onderdrukker.

Machthebbers hebben deze geduchte tegenstandster
omgevormd tot hun medewerkster.  Mirjam –
een strijdbare joodse tienermoeder – is getransformeerd tot een devote christin
van schuimporselein met een geschilderde glimlach…   Ons lief vrouwke , zeggen ze in Brabant.

Mirjam is omgedoopt tot ons moeke in “Het heilig huisgezin van Nazareth.”
Bijzonder nuttig, een beetje tuttig en absoluut ongevaarlijk.
Mirjams lofzang is in het kerkelijk gebruik, afgezwakt tot een onbetamelijk
zoetige lofzang op Maria zelf.  Zo gaat
dat met liederen die in verkeerde handen vallen… Het meest recente voorbeeld
schalt dezer dagen weer door de Amsterdam Arena: 

De herdertjes lagen bij nachte, zij lagen bij nacht in het veld. Daar hoorden
zij engelen zingen: Ajax Ajax….
O.K. deze zou je nog kunnen scharen onder kopje typisch Amsterdamse
voetbalhumor…  Een beter voorbeeld
is  witte zwanen, zwarte zwanen
wie gaat er mee naar engelland varen…. engelland is gesloten, de sleutel is
gebroken is er dan geen timmerman – die de sleutel maken kan. laat doorgaan laat
doorgaan wie achter is mag voorgaan

Ik heb het liedje deze week opgezocht op internet. Er stond ook tekst onder de nootjes. Tot mijn verbazing zag ik dat Engeland  daar met een hoofdletter was geschreven… en met één L.

Dat zou een typefout kunnen zijn. Hoewel… Twee fouten in één woord is wel veel.
Het woord “engelland” komt twee keer voor in het liedje.
Beide keren met die dubbele fout. Vreemd… Ik las verder.
Even verderop miste ik de timmerman; die bleek te zijn omgeschoold tot smid…

Maar ja… smid rijmt niet op “maken kan” dus werd het…
Is er dan geen smid in het land… die de sleutel maken kan? 
Zo gaat dat met kinderliedjes, die door grote mensen niet begrepen worden.
Zo gaat dat als je op een ongelovige manier omgaat met de liederen uit het   gelovige repertoire.  Witte zwanen, zwarte zwanen…
Dat liedje is de menselijke zwanenzang.
Kijk nog maar eens naar gezang 240 uit het liedboek:
Gelijk als de witte zwanen, zingen ophun levenseind…
Geloof het of niet… dat kinderliedje gaat over het uur van onze dood.

Kent u het spel nog dat erbij wordt gespeeld. Twee kinderen maken een poortje: Laat
dooooooorgaan…laat doooooorgaan. Ze lopen er onderdoor en
dan ineens klappen de armen naar beneden… een is er gevangen…
die blijft achter…  die moet voorgaan.

Dat kind, die mens gaat ons voor naar ENGEL-LAND.
Dat mag je wel met een hoofdletter schrijven, maar het MOET met dubbel L.
Dat liedje gaat niet over een deel van Groot-Brittannië… maar over de hemel.  
Witte zwanen, zwarte zwanen, wie gaat er mee naar Engel-land varen?

Maar dat gaat niet, want Engel-land is gesloten. Er is geen snelle oplossing
want… de sleutel is gebroken. We kunnen het land aan de overkant –
u weet wel… waar het gras altijd groener is –  niet in.

We kunnen het land waar het leven goed is, niet binnengaan.
Engelland zit potdicht.Dat gevoelkennen we wel.
Er zijn van die dagen dat de hemel onbereikbaar lijkt…
Iedereen kent wel zo’n periode in zijn leven,
dat het lijkt alsof de God op vakantie is…
of zijn mobieltje heeft uitgezet.
Bidden helpt niet… De vaste lijn blijkt ook constant in gesprek.
Engel-land is gesloten! Tuut – tuut – tuut

Dat zijn van die dagen dat een jongeman in Newtown,
van die dagen dat een meisje uit Staphorst…
dat een grensrechter uit Almere…
een neuroloog uit Hengelo.
Een man in Andijk…
Engel-land is gesloten…  al onze medewerkers zijn in gesprek…
u wordt zo spoedig….  ach laat maar. 

Ja maar roept er iemand vertwijfeld…
is er dan geen timmerman die de sleutel maken kan?
In het liedje volgt er geen antwoord op die vraag…

Dat hoeft ook niet,
want toen het lied werd gemaakt kende iedereen het antwoord…
Iedereen kende dat oude verhaal over de timmerman uit Nazareth.

Moderne mensen niet. Die geloven niet in engelen… laat staan in Engel-land.
Moderne wijsneuzen weten dat sleutels niet van hout zijn gemaakt…
Wat moet je dan in godsnaam met een timmerman?
Ze maken gewoon een smid in het land. Die de sleutel maken kan…

Wij mensen zijn gewend om de dingen naar onze hand te zetten.
Wij denken immers alles zelf te kunnen…
Wij denken zelfs dat we het kwaad buiten de deur kunnen houden.
Als alle neurologen zich van nu af aan de regels houden, dan…  
Als alle scholen een  pestprotocol ondertekenen, dan…
Als ouders hun kinderen weer gaan opvoeden, dan…
Hoogmoed, lieve mensen.

Wat die grensrechter overkwam …  
wat er met Fleur uit Staphorst gebeurde …
de houding van die neuroloog in Hengelo …
de dood van al die kinderen in Newtown …
de intense vernederingen die mensen elkaar aandoen …
het zijn allemaal gevolgen van menselijke hoogmoed.

Zelfs de gedachte dat wij die zaken op eigen kracht uit kunnen bannen,
zou wel eens kunnen voortkomen uit diezelfde hoogmoed!  
Is er dan helemaal geen manier om te werken
aan de verbetering van de kwaliteit van het bestaan?
Kun je dan helemaal niet werken aan een betere wereld?

Jawel… maar dan
moeten we die timmerman de ruimte geven…

Die timmerman die volgende week opnieuw als een weerloos, dakloos vluchtelingenkind
ter wereld komt. Niet om zielig te doen; maar om solidair te zijn met alle
daklozen.

Die timmerman kwam niet om macht uit te oefenen, maar om als een weerloos mens
te leven. Hij laat ons zien dat de geweldenaars  de grootste verliezers zijn.  De machthebbers  hebben geprobeerd die timmerman eronder te
krijgen.

Ze hebben hem aan een kruis genageld en gedacht dat ze van hem af waren… de
loosers.

Maar de machthebbers waren niet… en zijn niet van hem af….
Nog altijd zingen kinderen over witte en zwarte zwanen,
Wie gaat er mee naar engel-land varen?
Nog altijd worden mensen geïnspireerd door die opstandige timmerman
en dat opstandige bevrijdingskarakter heeft hij van geen vreemde…
Zijn Vader bevrijde zijn volk uit de slavernij
Zijn moeder zong daarover: Heersers stoot hij van hun troon. 
En ook zijn volgelingen krijgen ze niet klein…

Het is bijna kerstfeest . We mogen vieren dat die inspiratie mensen overkomt…
Ik hoop van harte dat wij allemaal het nieuwe jaar in mogen gaan
als opnieuw aangesproken volgelingen van de timmerman,
die de sleutel maken kan.
Amen.