In principio

Gemeente van onze Heer Jezus Christus.
Lieve mensen van God.


Vraag maar eens aan kinderen: “Wat wil je worden, als je groot bent?”
De kans is reëel dat je een kort en bondig antwoord krijgt: “Rijk!”
Dat is voor menigeen het ideaal en niet alleen bij kinderen.
Rijk zijn lijkt ons geweldig… Geld is het hoogste goed.

De rijkdom van de een, wordt vaak verkregen ten koste van een ander.
Dat is voor rijken blijkbaar geen probleem.
Dat het overgrote deel van hun medemensen in armoe leeft,
we weten niet beter of het hoort zo.  

Is dat nou niet wat al te sterk uitgedrukt?
Juist in de kersttijd immers worden we overspoeld met liefdadigheidsacties.
Je schrijft een girootje, doet iets in een collectebus, vraagt een plaatje aan bij serious request of je koopt straks bij mij een doosje bonbons om kinderen in Burundi naar school te laten gaan. De maand december is een topmaand voor  goede doelen. Het lijkt wel alsof we zo tegen het eind van het jaar iets proberen goed te maken wat er in de eerste elf maanden is misgegaan, want eigenlijk…
zou het heel normaal moeten zijn, dat kinderen naar school gaan. Ja eigenlijk wel!
Ergens, diep weggestopt leeft het besef dat het eigenlijk anders zou moeten zijn.
Diep in ons leeft het verlangen naar een samenleving waarin ieder mens uitgroeit  
tot wie hij/zij zou kunnen zijn. Niet alleen hier, maar overal waar mensen wonen.

U denkt: Voor mij is rijkdom helemaal niet zo belangrijk.
Gezondheid, dat is belangrijk.  
Klopt! Geldt dat ook voor mensen in West-Afrika waar het
ebolavirus toeslaat? Ja… eigenlijk wel.

U denkt: Voor mij is rijkdom helemaal niet zo belangrijk.
Goede verhoudingen in de familie, dat is belangrijk.  
Klopt! Maar als u mij vraag welk probleem ik in het pastoraat het meest ben tegen gekomen, dan noem ik alle grootouders die hun kleinkinderen niet mogen zien… Hebben die kinderen geen recht op een opa en een oma?
Ja… eigenlijk wel.

U denkt: Voor mij is rijkdom helemaal niet zo belangrijk.
Ware liefde, dat is pas echte rijkdom!
Klopt, maar geldt dat dan ook niet voor Marokkanen in Nederland en voor de bootvluchtelingen op de middellandse zee?  
Ja eigenlijk wel.

Dat woordje eigenlijk… is een heel vreemd woordje.
Het is een bevestiging en een ontkenning tegelijk…
Het bevestigt het principe… Het ontkent de handhaving ervan.
Onze liefde zou alle mensen moeten omvatten… dat is het principe,
maar als daar het woord eigenlijk bijstaat… zeg je ook dat  het er niet van komt.


U hebt ongetwijfeld even naar de illustraties op de voorkant van de liturgie gekeken. Twee stukjes perkament met teksten erop. Beide teksten beginnen met: In principio… Je hoeft geen Latijn te kennen om te begrijpen dat het hier over een principe, een beginsel gaat.

De bovenste is de eerste zin van de Bijbel:
Genesis 1:1 en die luidt in het Latijn: In principio creavit Deus celu et terram…
In beginsel schiep God de hemelen en de aarde.
Daaronder staat de eerste zin van het Johannesevangelie, ook in het Latijn:
In principio erat verbum et verbum erat apud deo et deo erat verbum. 
In beginsel was het woord, en het woord was bij God en… God was het woord. 

Johannes zoekt bij het begin van zijn evangelie naar aansluiting bij Het Woord.  
Bij het scheppingsverhaal. U weet wel… In den beginne schiep God de hemel en de aarde. Die zin heeft eeuwenlang allerlei onnodige spanningen opgeroepen tussen geloof en wetenschap. Het scheppingsverhaal gaat niet over het ontstaan van de aarde. Het begint met in principio.
Als de schrijver het begin had willen aangeven, zou er in initio hebben gestaan. Maar God initieert niet; God creëert… en als je verder leest,  merk je dat hij vooral orde schept. Hij scheidt licht en donker; hemel en aarde; water en land!

Het scheppingsverhaal vertelt hoe de wereld in principe in elkaar zit
en daarbij gaat het uitsluitend en alleen over menselijk leven.
Mensen leven… bij het ritme van dag en nacht…
Mensen leven… op aarde – God in de hemel.
Mensen leven… veilig op het land, want het water is op zijn plaats gezet.  
Mensen leven… met de natuur als prachtig decor
Mensen leven… als man en vrouw
Mensen leven… in alle vrijheid.

Op het eerste gezicht een paradijselijk verhaal,
waarin alles goed en mooi, zeg maar, volmaakt is.
Dan wordt ons verteld over die ene boom, waarvan we beter niet kunnen eten. Die boom lijkt een verstoring van de idylle, maar ook die hoort er helemaal bij. Die boom staat daar niet om te vertellen dat het met die ene appel is misgegaan. Die boom staat daar omdat menselijk leven niet kan zonder de keuze tussen goed en kwaad. Zonder die keus zouden we geen mensen zijn.

Kiezen tussen goed en kwaad hoort in principio bij mens-zijn.
Wat maakt een mens tot een mens? Het feit dat hij kiezen kan.  
Als een kat een vogel ziet… dan heeft hij geen keus… er wordt gejaagd
Als een bloem de zonnewarmte voelt, heeft ze geen keus… er wordt gebloeid.
Maar de mens kiest, de mens is zelf verantwoordelijk voor wat hij doet of laat.
Ja eigenlijk is dat wel zo, maar je kunt natuurlijk niet kiezen, als het verschil niet kent tussen goed en kwaad.  Het wordt lastig als je niet hebt geleerd wat goed en wat kwaad is? We gaan naar Johannes.

In principio erat verbum. In beginsel, in principe was het Woord.
Het Woord; wat is dat? Voor joodse mensen is HET WOORD, de Thora.
Dat zijn de eerste vijf boeken van onze bijbel.
Die vijf vormen de Thora, de kern van de schriften.
Genesis met alle verhalen over Abraham, Isaäk, Jacob en Jozef.   
Exodus met zijn verhalen over de uittocht uit Egypte, de doortocht door de Schelfzee, de woestijnreis naar veelbelovend land, met als hoogtepunt: de wetgeving op de Sinaï.  Wetgeving… dat klinkt wel heel juridisch.
Joodse mensen noemen dat: de gave van Thora.

Een geschenk… Geen wet die van alles gebiedt en verbiedt;
maar tien in steen gebeitelde woorden…
Tien keigoeie tips in de sfeer van… Je bent vrij en als je vrij wilt blijven, dan….
Dan kun je beter geen andere goden dienen – zoals mammon bijvoorbeeld;
Als je vrij wilt blijven, kun je beter geen al te vast omlijnd beeld van mij maken,
in dogma’s bijvoorbeeld;
Als je vrij wilt blijven, dan kun je het best maar trouw zijn,
niet stelen, niet moorden, niet jaloers zijn.
Mens, in principio ben je vrij, zegt God.
Die vrijheid is mijn geschenk en Thora is de gebruiksaanwijzing en het garantiebewijs in een.  
Ik schenk ik jullie mijn Woord… zegt God, want Ik heb voor jullie iets in petto.
O ja wat dan? Ik schenk jullie het leven… zoals dat bedoeld is.
Leven, verlost is van alles wat je benauwd
Leven, hersteld van alles wat was stuk gegaan
Leven, ontkomen aan de vergankelijkheid van het gras en de bloemen
Leven, zonder verdrukking, verstoting, vernedering, verkrachting, verlating
Leven met kwaliteit!  Ja, in principio heeft het menselijk bestaan de kwaliteit
die we Eeuwig noemen.

Blijft de vraag: Komt daarvan ook iets terecht? Is Jesaja niet al te optimistisch als hij roept: Hoe welkom is de vreugdebode, die over de bergen komt aangesneld
die vrede aankondigt en goed nieuws brengt, die redding aankondigt en tegen Sion zegt: “Je God is koning!” 

Ja, de profeet is optimistisch.
Wie de krant leest, weet beter.
Wie kritisch in zijn of haar eigen leven rondkijkt… komt tot andere conclusies.
Het is een zootje in de wereld en van dat paradijselijke leven waar het in het begin over ging, is voor velen maar weinig te merken.
Ooit heeft Het Woord geklonken, maar ‘t is stil geworden…

Afgelopen zondag las een lid van de gemeente van Zeevang en Oudendijk
het volgende, zelfgemaakte gedicht. Over stilte gesproken…
Het gedicht heet: Licht – Woord – Antwoord

Licht, woord, antwoord.                                                                                                                                                                       De psalmdichter verbrak de stilte:
verlos ons, herstel ons, doe uw aanschijn lichten.

Licht, woord, antwoord.                                                                                                                                                              Jesaja verbrak de stilte: gras verdort, de bloem valt af.                                                                                                                                                                                       Maar Gods woord houdt eeuwig stand.

Licht, woord, antwoord.                                                                                                                                                                Johannes verbrak de stilte: voor verdrukten, verstotenen,                                                                                                                                                                                       mensen verdwaald in duisternis.

Licht, woord, antwoord.                                                                                                                                                                                   Jezus verbrak de stilte:
voor gebruikten, voor hen die zijn vernederd.

Licht, woord, antwoord.                                                                                                                                            Volgen ook wij – dat lichtend woord.

Jezus verbrak de stilte, voor mensen gebruikt en vernederd
Dat is wat het kind van Bethlehem komt doen: de stilte verbreken
Waar mensen gedwongen worden te zwijgen, zoals in Noord Korea
Waar vrouwen wel moeten zwijgen, omdat ze anders ook nog de schuld krijgen.
Waar kinderen zwijgen omdat het te erg is om te vertellen…
Waar mannen in stilte vernederingen ondergaan van bazen en bovenbazen.
op al die plekken wordt “Het Woord” het zwijgen opgelegd!

Waar mensen lijden onder onderdrukking  
Waar onrecht aan de wanorde van de dag is…
Waar het onrecht van de sterkste voor recht wordt versleten
Waar vrede ver te zoeken is, daar doorbreekt Jezus de stilte.

Met de geboorte van Jezus klinkt Het Woord opnieuw… in principio…
Die kleine jongen, wordt geboren in de zwijnenstal van ons bestaan
Die kleine jongen, wordt geboren te midden van het ten
hemelschreiend onrecht dat Gods kinderen wordt aangedaan,
door… door hun broertjes en zusjes.

Met de geboorte van Jezus klinkt Het Woord  opnieuw… in principio.
Sterker nog: Het Woord krijgt handen en voeten…
Het Woord krijgt hoofd en hart en een stem

Jezus maakt Het Woord tot de basisprincipe van zijn leven
Sterker nog:
Jezus is het Woord…
Het mens geworden Woord.

In een wereld die “Het Woord” tot zwijgen probeert te brengen, klinkt het “In principo” opnieuw. De Heer komt ons leven resetten. Jezus biedt ons de kans om onze manier van leven te vernieuwen. Je kunt het vergelijken met een computer.  Het kan op de harde schijf van je leven zo’n rommeltje worden, dat je de zaak nodig moet opschonen. Johannes keert terug naar de fabrieksinstellingen:
In principio erat verbum… In beginsel was het Woord.  

Johannes suggereert met dat in principio een nieuw begin.
Hij start het oorspronkelijke programma op! 
“Het doen van recht” en “het stichten van vrede” wordt weer basisprincipe.
Niet omdat het moet… maar omdat het voor ons de enige weg is,
naar de kwaliteit van leven, die we “eeuwig noemen.”
Met Kerst vieren we nieuw begin.
Zo nieuw als de boreling van
Bethlehem, wiens naam
ook een programma is:
J’shua – Jezus –
God redt.  

We vieren vandaag dat we ons leven mogen vernieuwen,
door zijn programma te installeren op de harde schijf van ons bestaan.
Wat dat in de praktijk betekent, staat heel aardig verwoordt in een klein gedichtje, dat ik kreeg toegestuurd van een de mensen, die werken voor de Stichting Hulpverlening vanuit de Westfriese kerken. Iemand dus, die ook namens u, hulp verleent aan mensen in crisissituaties. Dat waren er trouwens vorig jaar 160, dit jaar nu al meer dan 200. Het gedichtje luidt als volgt:

Als we te drinken geven – aan wie dorst heeft –  dan is het Kerstmis
Als we warmte geven – aan wie het koud heeft – dan is het Kerstmis.
Als we meeleven – met wie bedroefd is – dan is het Kerstmis.
Als we hoop geven – aan wie niet verder kan – dan is het Kerstmis

Een tip tot slot…
Telkens als u – denkend aan dat gedichtje – tegen uzelf zegt:
Ja, eigenlijk zou dat moeten… dan is het hoog tijd om te resetten
De clou zit hem bij dat woordje eigenlijk… want eigenlijk zegt eigenlijk
dat het in-principio-vrij-zijn-programma niet functioneert; dat jouw menselijkheid niet optimaal tot zijn recht komt,  op de harde schijf van het leven.  
Dan mag het kerstmis worden … telkens weer
desnoods elke dag, want Hij laat niet varen
het werk van zijn handen. De naam
van dat unieke programma?
Ik zal er zijn voor jou!

Dat het ons leven zo mag worden,
dat we elkaar toeroepen
Ik zal er zijn voor jou!
Amen.