Driekoningen

Datum

2014-01-08

Plaats

Veleeghuis “De Hoge Hop”

Lezing  1

Lezing  2

Mattheüs 2

Bijzonderheden

Thema

 

Lieve mensen van God…

In de Middeleeuwen en nog lang daarna,
kwam Jan Splinter maar moeilijk door de winter.
Mensen leefden van wat de natuur opleverde.
De winter leverde bijna niets op.
Om de winter door te komen, moest je voorraad aanleggen.
Dat lukte meestal wel, maar armen waren er ook vaak al snel doorheen.
Gelukkig waren er in dat zware winterseizoen een aantal gelegenheden
om legaal te gaan bedelen bij meer bemiddelde dorpsgenoten.
Bij die gelegenheden werden de kinderen op pad gestuurd.
Die praktijken leven voort in een aantal tradities,
die van streek tot streek nogal verschillen.
Zo kun je in Noord-Holland benoorden het IJ al op 11 november
de kinderen Sint Maartenliedjes horen zingen.
In andere streken werd op 5 of 6 december de H. Nicolaas vereerd,
met gezang langs de deuren.
Als kind ging ik zelf in Goes in de laatste dagen van het jaar
met de rommelpot bij de mensen langs.
Wij noemden dat instrument “de koenkelpot.”
Op nieuwjaarsdag was ik vaak op het eiland Tholen.
Daar ging je – na kerktijd – de mensen
“veel heil en zegen voor het nieuwe jaar” toewensen.
Dat leverde meestal een dubbeltje en soms een kwartje
per huisdeur op. Toen we later in Brabant woonden,
belden op 6 januari drie kleine koningen aan, die dan zongen:  
Driekoningen, Driekoningen, geef mij een nieuwe hoed –
M’n ouwe is versleten en mijn moeder mag het niet weten –
Driekoningen, Driekoningen, geef mij een nieuwe hoed.

Er zijn tijden geweest dat de opbrengsten van zulk feestgezang
een stevige bijdrage leverde aan de overlevingskansen van het gezin,
dat in de barre winters  – want die had je toen nog – maar moeilijk
aan de kost kon komen. Kinderen die de emoties van de welgestelden
een beetje wisten te bespelen, waren een zegen voor het hele gezin. 

Mijn ouders hadden, toen ik zo tussen de 8 en de 12 was,
de opbrengst gelukkig niet meer nodig. Was ik 10 jaar eerder op route gegaan,
waren ze ongetwijfeld heel blij geweest met soms wel 15 gulden extra,
want toen ze pas getrouwd waren deelden ze nog een gebakken ei.

Eergisteren, op 6 januari  vierde de kerk wereldwijd – Drie koningen.
De lezing vertelt over magiërs, die naar sterren kijken.
Astrologen.Ze geven betekenis aan de stand van de sterren.
Ze trekken horoscopen, voorspellen toekomst. Als er een grote ster straalt in het westen, vermoeden ze de geboorte van een koningskind.  Ze gaan op weg
om het kind te begroeten en belanden in Jeruzalem,
in het paleis van de koning Herodes.

Heel subtiel maakt Mattheüs zijn lezers duidelijk hoe hij over die astrologie denkt. 
De astrologie brengt je op een plaatsen, waar je niet wezen wil.
Integendeel. Die Herodes doet wel belangstellend,
maar heeft niets met koningskinderen.
Zelfs zijn eigen zonen vormen
een bedreiging, vindt hij.

Hij regeert met grof geweld.
Hij wordt geregeerd door z’n angst.
Hij is altijd bang dat anderen azen op zijn troon.   
Hij raakt helemaal in paniek, als hij hoort van de geboorte
van een koningskind. Hij is ontsteld en heel Jeruzalem met hem.
Hij is helemaal over de rooie en hij niet alleen en zijn raadgevers ook.
Er is paniek in de tent… In het paleis, bedoel ik… Stel je voor zeg, dat dat
koningskind de Messias is, waar de mensen in Jeruzalem zo hartstochtelijk naar verlangen? Er moeten Bijbelgeleerden aan te pas komen.
Die weten vast wel waar die Messias
geboren zal worden, toch? 

Bijbelgeleerden verlaten de tempel en begeven zich naar het paleis.
Gaan ze koning Herodes vertellen dat ook Hij een van Gods lieve mensen is?
Dat is wat  Mattheüs vertellen wil:
Niet alleen voor de mensen van het volk Israël is Jezus gekomen,
maar ook voor vreemdelingen als Herodes, ook voor sterrenkijkers uit verre landen, die allerlei dingen doen, die God verboden heeft, zoals het voorspellen van toekomst.

Gaan deze pastores uit de tempel Herodes helpen
om het spoor van de liefde terug te vinden?
Zullen ze deze bange, wrede koning,
verlossen van zijn angsten?

Helaas! Die kans laten ze liggen. Ze geven Herodes antwoord op zijn vraag.  
Gods bevrijdende boodschap brengen aan deze door angst bevangen man?
Niets daarvan! Ze hadden hem Gods heil kunnen verkondigen, maar het blijft bij Bijbelse aardrijkskunde: de Messias wordt geboren in Bethlehem. Punt
Dat vroeg hij. Op die vraag krijgt hij antwoord en dan gaan ze
weer snel terug naar de tempel, want ze zijn net zo bang
als Herodes. Tot nu toe zitten ze goed… Laat alles vooral blijven zoals het is.
Dat vindt Herodes ook en hij vraagt de magiers om op de terugweg te komen
vertellen of ze het kind gevonden hebben en zo ja, waar…
Hij wil het ook eer gaan bewijzen …. U en ik weten wel beter.

De magiërs verlaten het paleis. Ze staan buiten. 
Nergens een bordje richting Bethlehem…
Maar dan ineens is er weer die ster,
die ze in het oosten hebben gezien.
De ster die hier opgaat –
hier in het land van belofte –
die ster wijst de weg.

De ster zet deze vreemdelingen op het spoor naar Bethlehem.
Dat blijkt niet het spoor van de machthebbers, niet het spoor van mannen die stoer doen om hun angst te verbergen. De ster wijst hen een huis, waar een klein en weerloos kind en vol vertrouwen de wereld in kijkt…
en het knappe van die wijzen is,
dat ze zich niet bedrogen voelen. 

Laten we wel zijn…
als je op weg gaat met goud en wierrook en mirre
als je honderden kilometers reist om een koningskind te gaan eren
dan sta je toch eigenlijk een beetje voor joker…
als je uitkomt bij twee arme mensen,  een ongehuwd stel vluchtelingen
met een kind… Menigeen zou zich genomen voelen. Deze wijzen niet…Ze
knielen neer en bieden hun geschenken aan…
Met die geschenken vertelt Mattheüs wat door Messias deze kleine Jezus wezen zal… Gaat hij nu ook toekomst voorspellen? Nee hoor… Hij schrijft dit verhaal pas 60 jaar later… Hij weet dan al lang hoe het verder is gegaan.
Wat vertellen die geschenken dan?

Goud                         –  Een koninklijk geschenk – Dit kind wordt niet zomaar een koning.
                            Geen Herodes of een soort Assad, die nu het bewind over Syrië
                           voert. Dit kind zal opgroeien en de koning van ons leven worden.

Wierook       –  De zoete geur, waarmee we God en mensen eer bewijzen. 
                          Wierook duidt op zijn hemelse komaf. Dit kind is niet zomaar een
                            zoon, van zomaar een vader. Nee, de wierrook vertelt: Dit is de
                           zoon van God
Mirre             – De kostbare zalfolie. De geur van mirre ruik je als iemand tot
                         koning wordt gezalfd, maar ook als iemand wordt begraven.
                           Zijn koningschap is verbonden met de dood. Nee hij is er niet bang
                         voor, hij gaat dwars door alle doodsituaties heen. Hij lijdt, hij sterft
                           maar staat ten derden dage ook weer op!
Zijn manier van leven laat mensen zien,
dat alle mensen mogen behoren tot “de lieve mensen van God”

Zijn manier van leven laat mensen zien,
dat niets en niemand – ook de dood niet – ook maar iets kan veranderen
aan het simpele feit dat u en ik behoren tot “de lieve mensen van God”

Er is veel dat het leven soms moeilijk maakt, ziekte, pijn…
een lijf dat niet meer kan, wat je geest nog wel zou willen…
een geest niet meer bedenkt, wat je lijf nog wel zou kunnen…
al dat soort dingen maken het leven soms zwaar en moeilijk
Elk leven kent van die zware periodes. Het lijkt wel winter en
de vraag doet zich voor….  Hoe komt Jan Splinter door de winter?

Vroeger hielpen Sinterklaas en Sintmaarten;
oud en nieuw; en ook carnaval en de vastentijd ons door de winter…
Dagen die we vieren in de geloofsgemeenschap…
en precies daar gaat het om, in die geloofsgemeenschap
daar helpen we elkaar de winter door…
daar leeft de notie dat het na de winter ook weer lente wordt…
daar leeft de notie dat er in duisternis weer licht opgaat…
daar weten mensen dat zelfs de dood niet het laatste woord heeft.
Lieve mensen van God…laten die ster achterna reizen
Want ook wij zijn op weg als wijzen uit het oosten.
We zijn op weg naar een leven van  grote kwaliteit, kwaliteit die we “eeuwig” noemen.   In de naam van de vader en de zoon en de Heilige Geest, Amen.