Ik zou je wel in een doosje willen doen

Gemeente van Onze Heer Jezus Christus
Lieve mensen van God.


Het levenslang verhaal van uittocht, doortocht en de woestijntocht is bijna ten einde. Israël staat aan de oever van de grensrivier.  
Aan de overkant: veelbelovend land.

Dat klinkt misschien wat poëtisch en dat is terecht, want het is een verhaal.
Israël gaat door een crisis heen. Momenten van intens vertrouwen op God, en van opstandigheid tegen de Eeuwige wisselen elkaar af. Het is een verhaal dat veel meer vertelt dan naakte feiten. Ingekleed als een woestijntocht vertelt het over menselijke ervaringen met een heel bijzondere god.

De historische betrouwbaarheid is dubieus, maar als vertelling over uw en mijn levenservaringen , is het uniek in de wereldliteratuur. Als dit verhaal het bestaansrecht van de staat Israël moet garanderen, dan ziet het er niet best uit voor de joodse staat. Maar daar gaan Bijbelse teksten niet over.
Bijbelse teksten zijn niet bedoeld om je politieke gelijk te halen.
Wie dat toch doet, misbruikt ze en spant God voor zijn karretje.

Het verhaal van Israël is het verhaal van de mens.
Het is het verhaal over de mens die wordt bevrijd, maar doodsbang is voor die vrijheid. We waren verslaafd en dat was vreselijk, maar we wisten wel waar we
aan toe waren. Die bevrijding zet je voor gigantische dilemma’s. Het is alsof je tussen twee muren van water door moet gaan; alsof je aan het begin staat van
een levensreis die je door de woestijnen van het menselijk bestaan zal voeren.   
Individu of gemeenschap – wie door een crisis heen gaat, kan en mag daarin de uittocht, de doortocht en de woestijnreis herkennen.
Een voorbeeldje.
Een workaholic krijgt een burn-out. Dilemma: net doen of je gek bent en gewoon doorgaan of stoppen… Twee muren van water…  Hij stopt, maar weet zich absoluut geen raad met al die vrijheid…  een woestijntocht volgt… Langzaam maar zeker krijgt hij de regie over zijn leven terug.  Maar ook al is het voorbij, het blijft oppassen voor terugval. Op dat punt zijn we aangeland in de eerste lezing:

Ze zijn er doorheen! Nog een keer houdt Mozes een toespraak:
Jullie staan op de grens van veelbelovend land.  Jullie gaan een beloftevolle toekomst tegemoet. De ENE heeft het beloofd. De ENE!
Onthoud goed: God is EEN… enig, uniek, einmalig! There is only one of that kind!
Zo is er geen tweede! Hoor Israël uw God is EEN!
die heel bekende woorden vormen de kern van die toespraak: Het sjema!
Sjema Jisraeel – Hoor Israël! Hoor Israël: De Ene is onze God – de ENE alleen!

Herinnert u zich Donald Jones? Ik heb hem afgelopen week nog eens opgezocht op Youtube. Hij zong ooit een heel lief liefdesliedje, voor een heel lief meisje…

Ik zou je het liefste in een doosje willen doen,
en je bewaren, heel goed bewaren.
Dan zou ik je verzekeren voor anderhalf miljoen en telkens zou ik eventjes
het doosje opendoen en dan strijk ik je zo zachtjes langs je haren.
Dan lig je in de watten en niemand kan erbij, geen dief die je kan stelen, je bent helemaal van mij.

Sjema Jisraeel – Hoor Israël! De Ene is onze God – de ENE alleen!
God zou graag zien dat zijn mensen zo verliefd worden op dat Sjema Israël,
dat ze die woorden het liefst in een doos zouden doen.
Vrome joden stoppen die woorden in een doosje.
Ze binden het doosje op hun voorhoofd – tussen hun ogen.
Die woorden worden hen op het hart gebonden…
Hier, op hun linker arm, vlak bij het hart.
Er staat een foto op de zondagsbrief. De pijltjes wijzen die doosjes aan.

Die woorden zitten ook in de kokertjes aan de deurkozijnen van hun woning.
Die woorden… DE vrome jood staat ermee op en gaat er mee naar bed,
want ze klinken als hij zijn morgen- en zijn avondgebed zegt:
Sjema Jisraeel – Hoor Israël!  De Ene is onze God – de ENE alleen!

Voor ons zijn die woorden – althans op het eerste gezicht – niet zo bijzonder.
Voor ons is monotheïsme – het geloof in één god – heel normaal, toch?

Mozes spreekt hier mensen toe die op het punt  staan een land binnen te gaan, waar het wemelt van de goden en godinnen.  De woorden van Mozes klinken als een soort laatste waarschuwing…
Sjema Israël  – Hoor Israël!  De Ene is onze God – de ENE alleen!
Liefhebben zul je de ENE, met heel je hart, heel je ziel en met alle macht
.
Wezen moeten deze woorden, die ik je heden gebied, op  je hart.
(Dat wordt in de orthodoxie dus heel letterlijk genomen)
Herhalen zul je deze woorden voor je zonen-en-dochters en over ze spreken.
als je zit in je huis en als je gaat op de weg als je je neerlegt en als je opstaat…
De woorden zijn onlosmakelijk verbonden met het joodse dagelijks leven.
Ze zijn van levensbelang.

Van levensbelang? Ga je soms dood of krijg je straf, als je ze niet in zo’n doosje doet? Nee! God is geen potentaat, die kadaverdiscipline eist!
Deze woorden zijn van levensbelang,
omdat ze kwaliteit van leven garanderen.
Luister maar naar Psalm 1
Gelukkig de mens, die niet meegaat met wie kwaad doen,
die de weg van zondaars niet betreedt, bij spotters niet aan tafel zit,
maar vreugde vindt in de wet van de HEER en zich erin verdiept, dag en nacht.
Hij zal zijn als een boom, geplant aan stromend water.
Op tijd draagt hij vrucht, zijn bladeren verdorren niet.

Alles wat hij doet, komt tot bloei.

De wet van deze ene, unieke God, is moet bedoeld om je er aan te onderwerpen, maar om lief te hebben. Een wet liefhebben?  Ja! Die wet is niet bedoeld om God op een voetstuk te zetten, maar om jou en mij gelukkig te maken. God hoop en verwacht dat je zijn cadeau dankbaar aanvaard.
Dat is het unieke van deze God. Hij is de enige God, die niet gediend wil worden,
maar die zelf dient. De godsdienst die de Bijbel ons aanreikt, is niet in de eerste plaats de dienst van mensen aan God, maar de dienst van God aan mensen.

Die ene unieke God, geeft de mensen een groot geschenk: Thora. De kern van Thora kennen wij als Tien Geboden. Maar het zijn eigenlijk veel meer tips. Aanwijzingen om te komen tot een leven van grote kwaliteit.
Tips die ervoor zorgen dat we niet terugvallen in slavernij, onderdrukking en andere narigheid! Gelukkig de mens…
die niet meegaat met wie kwaad doen, zingt psalm 1.

Ik ben de ENE…. IK heb jullie bevrijd uit de verslaving. Je bent nu vrij en als je vrij en als je vrij wilt blijven, kun je beter geen andere goden dienen, want die zullen je wetten en regels opleggen, die je vrijheid beperken, sterker nog: van die vrijheid blijft niets over!

Er zijn ook vandaag nog allerlei mensen die zich inlaten met andere goden…
Op het Amsterdam Dance Event, waarde godin XTC weer verwoestend rond.
Ze belooft een kwaliteitsleven, maar in de krant staat:  Drie doden door  pillen!
De geldgod maakt mensen tot graaiers;
De godin van het uiterlijk belaagt je met botox en facelifts
De godin Economia wil koste wat het kost maar groeien en groeien en groeien,
Ze belooft een kwaliteitsleven, vol luxe en gemak; maar sleurt intussen de mens-heid mee naar wereld van vuile lucht, vies water en een kapotte ozonlaag

Je bent nu vrij en als je vrij wilt blijven, moet je mij, je God, niet vastleggen in beelden en dogma’s, in leerregels of catechismussen.  Ik ben zo vrij geweest om met jullie mee te gaan, door de woestijn. Nu je het land van melk en honing binnengaat, doe je er wijs aan mijn woorden niet te vergeten…  Ik hoop dat je er zoveel van bent gaan houden dat je mij wel in een doosje zou willen doen, en je gedachten en je gevoelens daardoor laat bepalen.

Er zijn ook vandaag mensen die elkaar om dat soort vastgelegde beelden naar het leven staan. Sjiieten en Soennieten in Irak en Syrië en nog maar pas geleden dachten ze in Zuid-Afrika dat God blank; en Noord Ierland dat hij protestant is.  

Je bent vrij… en als je vrij wilt blijven, kun je beter niet doden, want wie een leven neemt, heeft zelf geen leven meer! Vraag het maar aan de vrouw van die juwelier in Deurne.

Je bent vrij… en als je vrij wilt blijven, kun je het beste de liefde heel hoog in je vaandel schrijven… Jouw liefde, is de beste basis voor de trouw van je partner,
al moet je dat liedje over dat doosje ook weer niet al te letterlijk nemen.

Tien geboden klinken op…  Thora. Tien Woorden kun je beter zeggen. 10 Tips.
Het grote geschenk van de ENE aan het godsvolk, aan de mensheid… voor u en voor mij. Hoor Israël uw God is EEN – uniek = zo is er geen tweede!

Nou u kent de bijbelse geschiedenis! Toch?
U kent de verhalen over koningen die de mist in gaan met vreemde goden!
Over profeten die hen wijzen op Thora, maar zelden gehoor vinden.
Mensen die het goed hebben, hebben die ENE niet nodig.
Mensen met wie het slecht gaat, geven God de schuld.
Ja, de bijbel is een heel realistisch boek. God kent zijn pappenheimers
De Schrift beschrijft hoe het gaat… schetst een beeld van de ‘condition humaine.’
Dat zien we ook terug in de tweede lezing.
In het vastgelegde godsbeeld van de Sadduceeën is geen plaats voor opstanding.
Ze proberen Jezus daarop te vangen, maar Jezus heeft hen door en zegt:
De Ene is geen god van doden, maar van levenden. Wat hij er precies mee bedoelt?
U mag het zeggen. Volgens mij bedoelt hij: Bekijk het maar met je strikvragen.
Je gelooft zelf niet in de opstanding en je probeert mij erop te pakken! Ja, daag!

In de catechismus van de farizeeën staat dat je alle regels van Thora letterlijk moet nemen. Die binden zo’n doosje op hun voorhoofd, bidden dagelijks het morgen- en avondgebed en bevestigen een mesoesa aan de deur, met daarin een briefje met die woorden: Hoor Israël uit God is EEN. Het zijn mensen die ons respect verdienen en ook Jezus geeft respectvol antwoord als ze hem vragen naar het belangrijkste gebod.

Jezus’ antwoord kennen we als de “hoofdsom der wet:
Heb de Heer, uw God, lief met heel uw hart en met heel uw ziel en met heel uw verstand. 38Dat is het grootste en eerste gebod. 39Het tweede is daaraan gelijk: heb uw naaste lief als uzelf. 40Deze twee geboden zijn de grondslag van alles wat er in de Wet en de Profeten staat.’
Het eerste deel is een citaat uit de eerste lezing het tweede uit Leviticus 19:18.
Dit is een gesprek tussen kenners, dat is duidelijk. De mensen, ook de farizeeën, vinden Jezus’ woorden prachtig. Niks mis mee!

Dan stelt Jezus ook een vraag. Nu jullie hier toch zijn, zegt hij tegen de farizeeën, wat is eigenlijk jullie opvatting over de Messias? Van wie is hij een zoon?

De term “zoon van” betekent zoveel als: iemand die lijkt op… Een zoon van David lijkt op David; een zoon van Jozef lijkt op Jozef… en dan niet in de zin van hij heeft dezelfde krullen, of dezelfde kleur ogen. Nee dan gaat het om eigenschappen, om hun manier van leven. Een Messias als zoon van David is iemand die iets heeft van een herder en iets van een rechtvaardige koning. Zoon van David: zorgzaam vorst.

Een Messias als zoon van Jozef is iemand met een toekomstdroom die, vertrouwend op God, door allerlei diepten heen gaat: de put, de slavernij,
de verleidingen van porifars vrouw, de gevangenis… maar uiteindelijk wordt zijn droom waar! Zoon van Jozef; iemand die leeft met een droom, lijdt, sterft en opstaat.
Als Mattheüs het over de Messias heeft, wijst  al in zijn eerste hoofdstuk naar Jezus. Hij karakteriseert hem als zoon van Jozef.
In het geslachtsregister (Hoofdstuk 1) heet de “vader” van Jezus, Jozef.
Jozef, de zoon van Jacob. Ik citeer het slot van die stamboom:
“Mattan verwekte Jakob, Jakob verwekte Jozef, de man van Maria
en bij haar werd Jezus verwekt,  die Christus genoemd wordt.” Einde citaat.

Dat kan toch geen toeval zijn!  In de kerstmusical, die we vorig jaar speelden in Andijk en nu in Hoorn aan het instuderen zijn, draagt Jozef een veelkleurige mantel.

Als Mattheüs het over de Messias heeft, dan tekent hij Jezus als de “zoon van Jozef,” de man die door de diepste diepten van het menselijk bestaan is heen gegaan, maar uiteindelijk in Egypte Zafnath Paneach genoemd werd:
redder van de wereld.

Als Mattheüs het over de Messias heeft, wijst hij op mensen die ongehoorde dingen horen, omdat ze doof waren voor de woorden van de ENE;
Dank zij de Messias dringt tot hen door dat een kwaliteitsleven niet afhangt van geld en goed, maar van de woorden, die hij wel in een doosje zouden willen doen…

Als Mattheüs het over de Messias heeft, zeker aan het eind van zijn evangelie dan moet je ook aan Jesaja denken, die de Messias tekent als de lijdende knecht van de Heer… iemand die met mensen meegaat, ook als het leven door de diepste diepten gaat; De Messias gaat met mensen mee, zelfs als die mens moet gaan door het land van de dood.

Als Mattheüs over Messias Jezus vertelt dan horen mensen ongehoorde dingen, dan ontdekken ze dat ze jarenlang doof zijn geweest voor de woorden van de ENE
Doven die hun oren hebben laten hangen naar de verslavende verhalen over seks, drugs en rock and rol.    
 
Als Mattheüs over Messias Jezus vertelt, dan zien mensen in dat ze blind waren voor de goede dingen van het leven en aan heel veel kwaliteit voorbij leefden.
Blinden die leren inzien dat ze liefde hadden verward met mensenhandel;
dat hun angst voor mensen die anders zijn, zich tegen hen keert;
mensen bij wie de schellen van de ogen vallen en eindelijk doorkrijgen dat het logisch is , dat mensen uit Afrika datgene wat hen onthouden wordt, komen halen.

Als Mattheüs over de Messias vertelt, dan kan dat begrip betrekking hebben op een persoon, zoals Jezus; maar ook op een groep. Je kunt denken aan een gemeenschap, die leeft naar het hart van Thora, die blijk geeft van haar liefde voor de ENE, door haar manier van omgaan met de medemens en de aarde.

Kijken we nog heel even naar die hoofdsom:
Heb de Heer, uw God, lief met heel uw hart en met heel uw ziel en met heel uw verstand. 38Dat is het grootste en eerste gebod.
39Het tweede is daaraan gelijk: heb uw naaste lief als uzelf. 40Deze twee geboden vormen de grondslag van alles wat er in de Wet en de Profeten staat.’

Al de eigentijdse voorbeelden die ik gaf, maken misschien de indruk van een haast seculiere Messiasverwachting. Daar is niets op tegen, zolang de liefde de kern is. De liefde. Er elke dag opnieuw van getuigen dat liefde leven geeft,
dat de kwaliteit van ons bestaan afhangt van de liefde…
Liefde = LEVEN, met vijf hoofdletters,
Wie niet van mensen houdt, houdt niet van God.
Wie zich niet liefdevol opstelt t.o.v. zijn medemensen,
leeft aan de messiaanse kwaliteit voorbij,
als een dove, een lamme, een blinde

Maar wie de woorden van de ENE werkelijk
toelaat in zijn of haar hart, die zal
met eigen ogen wonderen zien gebeuren,
met eigen oren ongehoorde dingen horen
met eigen ledematen die verlammende
goden de deur wijzen en de woorden
van de ENE – in een doosje doen
en elke dag heel even kijken
elke dag heel even bidden
samen met Gods volk:
Sjema Israel, Adonai Elo-hénoe, Adonai echád
Hoor Israel –  De ENE is God – Je God is EEN!

Dat het zo mag zijn,
Amen