Datum 2020-02-16
Plaats Fenixkerk Nieuwe Niedorp

Lezing 1 Deuteronomium 30: 15-22
Lezing 2 Mat. 5: 17 – 26


 

Bijzonderheden
Thema De wet van het koninkrijk vervullen


 

Lieve mensen van God,

Wij lazen vanmorgen een stuk uit
de bekendste redevoering van Jezus.
Hij begint de Bergrede, want daar gaat het om,
met teksten die we kennen als de zaligsprekingen.
Gelukkig ben je als je nederig bent van hart…
Gelukkig ben je als hongert en dorst… naar recht en vrede.
Ja, Jezus weet wel hoe je zo’n redevoering aan moet pakken.
Eerdt met een paar rake opmerkingen je toehoorders
op het verkeerde been zetten, om daarna een ongedacht perspectief te tonen.


Gelukkig ben je als je nederig bent van hart,
want voor de nederigen is het Koninkrijk.
Gelukkig ben je al je hongert naar recht…
want wie hongert naar gerechtigheid, zal verzadigd worden.
De vredestichters zullen kinderen van God genoemd worden.
Kort samengevat: ER IS HOOP.

Na die zogenoemde zaligsprekingen gaat Jezus verder met teksten over “het licht der wereld” en “het zout der aarde.”
Dat zijn kwalificaties die wij graag aan Jezus zelf toeschrijven.
Hij is immers het licht der wereld.
Hij is toch het zout der aarde.
Maar wie goed luistert, hoort Jezus tegen zijn discipelen zeggen:
Jullie zijn het licht der wereld!
Jullie, mijn volgelingen,
jullie mogen licht verspreiden in de wereld!

Hij zegt jullie zijn het zout der aarde.
Wij mogen zorgen voor het zout in de pap.
Zout dat smaak geeft aan je persoonlijk leven
Zout dat een eind maakt aan de smakeloosheid in de samenleving.

Ik vatte de zaligsprekingen samen met: ER IS HOOP!
We breiden de samenvatting een klein beetje uit:
ER IS HOOP, als jullie licht der wereld en zout der aarde zijn.
De duisternis verdrijven…
De smakeloosheid aanpakken…
Ik hoor u denken: Ach pastor, daar is toch geen beginnen aan!
We hebben wel wat anders te doen, hoor!
Je moet echt een toontje lager zingen.

Zoveel te doen. Ik heb nog zoveel te doen’,
dat zijn de regels uit een liedje van popgroep ”Toontje lager.”
Ze bezongen zo tussen 1980 en 1985
hoe mensen proberen uit het leven halen wat erin zit…
Er staat nog zoveel op hun to-do lijst:
boeken die ze nog moet lezen,
steden die ze nog willen bezoeken,
films die ze nog moeten bekijken.
Hoe krijg je ooit alles klaar?

Of moet er altijd iets te wensen overblijven?
Mijn vrouw is een verwoed verzamelaarster…
De kabouters uit de boeken van Rien Poortvliet. Boekenweekgeschenken en alle zegeltjes en voetbalplaatjes
die je cadeau krijgt bij diverse supermarkten.

Verzamelaars kennen dubbele onrust.
Eerst proberen om zo snel mogelijk alle plaatjes, stickers en zegeltjes
bij elkaar te krijgen… maar ook:
Wat moet ik als die verzameling ooit compleet zal zijn.
Als een verzameling volledig is valt er niets meer te sparen.
Thuis dreigde ooit de rij boekenweekgeschenken compleet te raken.
Toen nam ze er spoorslags de Kinderboekenweekgeschenken bij
en nog later ook de cadeautjes uit de week van het spannende boek.

Struinen op rommelmarkten omdat er nog nummer ontbreken in de rij, dat maakt verzamelen leuk. Juist het nog niet compleet zijn van de collectie geeft de sjeu aan het sparen. Als het boek met voetbal- plaatjes vol raakt, is de lol eraf.

Waarom op zondagmorgen in de kerk spreken over verzamelwoede? Het is een aanloopje naar het vervolg van Jezus’toespraak:
‘Denk niet dat ik gekomen ben om Wet en Profeten af te schaffen.
Ik ben gekomen om ze tot
vervulling te brengen’.

Wat betekent die term: “tot vervulling brengen?”
Betekenen die woorden dat Hij het afmaakt,
dat het compleet, afgerond, ingevuld wordt.
Gaat het met Wet en Profeten dan niet net als met het volle voetbalplaatjesalbum? Zou de sjeu er dan niet afgaan?

Wat betekent die term:
Wet en Profeten tot vervulling brengen?
De wet (Thora) is de jood Jezus het hart van de Bijbel.
In Thora tref je de verhalen over de schepping,
de grote vloed, de aartsvaders, de uittocht uit Egypte,
doortochten door de Schelfzee, de Sinai-woestijn en de rivier de Jordaan. Onderweg in de woestijn horen we van de leefregels
die het bevrijde Israël meekrijgt, om vrij te blijven…
Thora is de kern, het hart van de joods traditie.

De profeten treden op als ze wonen in dat veelbelovend land.
Profeten leggen uit, wat Thora voor die situatie betekent.
Vanuit het hart van de traditie wordt de koning gecorrigeerd,
de priester aangestuurd en
het volk uitgedaagd om
het licht der wereld en
het zout der aarde te zijn.


 

De bijbel van Jezus bestond uit twee delen:
1. Thora – De wet (Genesis, Exodus, Leviticus, Numeri en Deuteronomium)
2. Nebiim – De profeten.
Zo’n 200 jaar na Chr. zijn nog de Chetubim – De Geschriften – toegevoegd.


 

In de dagen van Jezus vormen “wet en profeten” het heilige boek..
Daar staat eigenlijk alles in waar het op aan komt.
Alles wat nodig is, om je te oriënteren in het leven;
Genoeg om je wegwijs te maken in het menselijk samenleven
Wet en profeten vormen samen Gods Woord.


Maar… pas op.
Die boeken zijn niet bedoeld om alleen maar te
lezen.
Ze zijn vooral bedoeld om ze te doen.
Die boeken zijn gegeven om geleefd te worden.
Je mag ze telkens opnieuw uitleggen met je daden.
Dat “doen van de goddelijke woorden,”
dat is het vervullen van de wet en de profeten.
Nu zou je nog kunnen denken, dat Jezus’ opdracht
om wet en profeten niet af te schaffen maar te vervullen,
uitsluitend voor zijn joodse toehoorders bestemd is.

Nou, dat je wet en profeten mag vervullen in je leven,
dat hoefde je joodse mensen echt niet te vertellen.
Die zouden het heel gek hebben gevonden
als een rondtrekkende rabbi zoals Jezus,
de traditie zou willen afschaffen.
Dat zo’n leraar de oude woorden
op een nieuwe manier uitlegt,
dat vinden ze geweldig.
Ze lopen dan ook in drommen achter hem aan.

Die zin:

Denk niet dat ik gekomen ben om de wet en de profeten af te schaffen, heeft Mattheus opgeschreven voor de eerste christenen.
Op het moment dat Mattheus schrijft,
zijn de eerste tekenen van scheiding tussen synagoge en kerk al zichtbaar.
Mattheus waarschuwt zijn lezers: Maak Jezus nou niet los van Tenach;
Denk nou niet dat hij je los wil maken van de joodse bijbel…
Nee, Jezus staat voluit in de joodse traditie.

Toch hoor je, ook vandaag nog, zelfs in kerken vaak beweren
dat de God van het Oude Testament een andere zou zijn,
dan die van het nieuwe.
In het oude testament horen we over een gewelddadige God,
zo beweert men dan.
De God van het nieuwe… is een en al liefde!
Kletspraat, zegt Mattheus.
Jezus is niet gekomen om af te schaffen, maar om te vervullen.


Er wordt door menig christen op joden neergekeken.
Oude kinderbijbels schilderen erudiete schriftgeleerden af
als een stelletje nerds altijd maar weer met regeltjes bezig zijn.
Vooral heel orthodoxe christenen roepen dan graag dat Jezus
ons daarvan heeft verlost… Maar Mattheus laat Jezus zeggen:
Denk nou niet dat ik gekomen ben om de traditie af te schaffen.

Sterker nog… jullie hebben gehoord dat destijds tegen het volk is gezegd: Gij zult niet moorden en ik zeg..
ieder die tegen zijn broeder of zuster tekeer gaat,
zal zich voor het gerecht moeten verantwoorden.
Wie een ander
nietsnut noemt…
moet zich verantwoorden voor het Sanhedrin;
als je tegen iemand zegt dat hij
een dwaas is,
zul je voor het vuur van Gehenna komen te staan.


Ik heb geprobeerd na te denken over wat dat betekent voor de maatschappelijke verhoudingen van vandaag.
Als je tegen iemand zegt dat hij een dwaas is, kom je voor het hellevuur te staan.
Meneer Trump bijv. doet niet anders en ook in ons land
wordt het usance onder politici om elkaar voor rotte vis uit te maken.
Maar ook andersom:
Hoever voelen de tegenstanders van populisten zich verheven
boven die – in hun ogen – o zo domme aanhangers van blonde W en boreale B.

Wet en profeten waarschuwen ons om niet te oordelen;
niet op de rechterstoel te gaan zitten…
Jezus bevestigt dat en voegt toe dat we – als we oordelen –
met het vuur van Gehenna te maken krijgen.
De joodse lezers kennen Gehenna uit de profetenboeken.
Gehenna is dal net buiten de muren van het oude Jeruzalem,
waar tijden de regering van koning Salomo de God Moloch werd vereerd.
Moloch is de Kana
änitische god van de oorlog, van het veterende vuur.
Er zijn in het dal Gehenna kinderoffers gebracht…

Wie oordeelt over medemensen en ze wegzet als nietsnut of dwaas of achterlijk of middeleeuws of… vul maar in. Racisme, antisemitisme, moslimhaat, homofobie… neerkijken op PVV-ers, het zijn evenzovele offers aan Moloch. De sjalom, de vrede, staat op het spel.
Oordelen is overigens iets anders dan een mening hebben…
Meningen kun je uitwisselen, oordelen verbreken de verbinding…
Als je met iemand van mening verschilt, kun je in gesprek gaan.
Wie over iemand oordeelt, wil niet meer praten… die is klaar met samenleven;
die sluit zich op in je eigen bubbel en heeft alleen nog contact met hetzelfde oordeel. Ik zou zeggen: Nederland let op uw zaak.

Het leven stelt je telkens weer voor nieuwe vragen en ervaringen.
Er zijn altijd weer nieuwe dingen te beleven. We zijn levenslang bezig
met het verzamelen van levenservaringen, positieve en negatieve…

Neem bijvoorbeeld het loslaten van ons aardse bestaan.
We willen allemaal oud worden, maar als we eenmaal oud zijn…
Toch verzamel je ook in die fase allerlei ervaringen, positieve en negatieve.
Ook – misschien zelfs juist – in die fase ben je volop bezig met de grote vragen van het leven…


Kun je zelf bepalen dat je leven klaar is? Misschien wel hoor…
Als alle sjeu eraf is. Als er niets meer is om naar uit te kijken…
Als er helemaal geen nieuwe ervaringen meer te verzamelen zijn?


Het zijn vragen waar je het aan de hand van “wet en profeten” over kunt hebben. Zulke gesprekken verlenen ons menselijk bestaan de kwaliteit,
die God bedoelt. Met anderen spreken over wat wel en niet menselijk is.


Er is gezegd is: pleeg geen moord!
Jezus laat zien dat moorden meer is dan een afrekening in het criminele circuit.
Dat is nogal wiedes dat je je daar verre van moet houden.
Jezus zegt in de Bergrede: Als je boos bent op iemand, als je hem of haar uitscheldt of stiekem verwenst dan ga je al over de grens.


De 20-ste-eeuwse Joodse filosoof Emanuel Levinas, zegt:
“Er bestaan duizenden manieren om iemand te doden.
Door iemand in de steek te laten, door onverschilligheid,
door iemand aan zijn lot over te laten, kun je iemand doden.


Als je met iemand in onmin leeft, zegt Jezus,
heeft het geen zin om in de tempel een offer te brengen.
Je kunt beter eerst naar die ander toegaan en je met hem of haar verzoenen. Je kunt pas vergeving ontvangen – als je zelf vergeven kunt.


Als we die woorden zouden toepassen op onze kerkgang, zouden we hier dan nog zitten- resp. staan? Hoe dat ook zij, er wordt ons een richting gewezen. Vervullen betekent, op weg gaan in de richting van echt leven…

 

Leven dat is het opdoen van nieuwe ervaringen, het ontmoeten van nieuwe mensen; het horen van ongehoorde muziek, hartstochtelijk liefhebben en je voluit inzetten.

Natuurlijk loop je daarbij risico. Nieuwe ervaringen kunnen pijnlijk zijn
Nieuwe mensen kunnen tegenvallen… Muziek kan vals klinken…
de hartstocht kan wegebben… Maar met een beetje geloof…
een beetje vertrouwen… kom je de teleurstellingen te boven
en ga je weer door… op weg naar nieuwe uitdagingen.

Wie zich orienteert op “Wet en Profeten”sluit die risico’s niet uit.
Het is geen levensverzekering, geen keurslijf, geen wetboek van strafrecht;
maar een richtsnoer, een richtingwijzer, een oriëntatiepunt.


Jezus leert ons in welke richting we mogen kijken, bij het nemen van onze beslissingen. Kijk in de richting van het koninkrijk.
Is dat koninkrijk bereikbaar? Ja en Nee…
Het is enerzijds een onbereikbaar ideaal…een utopie!
Anderzijds realiseer dat koninkrijk zich elke dag weer voor wie er oog voor heeft. We blijven, zoals de verzamelaars van het begin, streven naar het onbereikbare, en op de momenten dat we ons streven delen met anderen… wordt sjaloom zichtbaar… soms, even.


Het koninkrijk is een punt achter de horizon, dat je leven richting geeft.
Op de weg daarheen blijf je weg bij kortzichtig eigen belang en egoïsme
We hebben immers een doel dat buiten onszelf ligt…

De utopie van het koninkrijk behoedt je voor de smakeloosheid
van ikke ikke en de rest kan stikke!
Daarheen op weg zijn mensen met de levensstijl,
die een beetje lijkt op die van Jezus.
Mensen die vertrouwen op Wet en profeten.
Mensen die moedig genoeg zijn om ‘Licht der wereld”
en “Zout der aarde” te zijn.
De zin van ons leven ligt in het oprichten van tekenen…
tekenen die de weg naar dat koninkrijk markeren.
Opdat de mensen die na ons komen
ook dat spoor kunnen volgen…
totdat Hij komt.

Dan pas is ons leven compleet… als Hij komt om je thuis te brengen
in het huis met de vele woningen.

Onze verzameling levenservaringen is niet compleet
en wordt dat ook niet aan deze zijde van de horizon.
En zeg nou zelf… je moet er toch niet aan denken dat je leven compleet is, volledig, helemaal perfect. Dat is als een verzameling die compleet is
en waar niks meer aan te doen is…

Als onze manier van leven werkelijk perfect was, dan zou de sjeu er pas echt af zijn. Een leven zonder fouten…
nooit eens ergens spijt van,
nooit een reden om iets goed te maken,
nooit meer een bosje bloemen kopen,
nooit meer een aanleiding tot verzoening.
Geen enkele reden hebben om je te beroepen op Gods genade…
Ik moet er niet aan denken.
U?

AMEN