De onrechtvaardige pachters

Lezingen Jesaja 53 – Gezongen: “He was dispised “uit “The Messiah” van Handel 
              Jesaja 58: 6-10

              Lucas 20:  9-19

 

BALLADE VAN DE WEERSPANNIGE PACHTER.
een gedicht van Adriaan Mercuur

 

Wie heeft het veld tot bloei gebracht,

de planten rijk bemest,

altijd hun dorst gelest?

IK, die het heb gepacht.

 

Wie heeft de paden saamgebracht,

de fruitboom ingesnoeid,

het onkruid uitgeroeid?

IK, die het heb gepacht.

 

Wie heeft het rundvee grootgebracht,

de oogst binnengehaald,

de mensen goed betaald?

IK, die het heb gepacht.

 

Wat heeft U dan van mij tegoed,

dat U uw knechten stuurt,

mijn levenslust verzuurt?

Ik heb U nooit ontmoet.

 

Ik deed het werk van zes tot tien

zoals niet één voorheen deed.

Je had het veld eens moeten zien

toen U het nog alleen deed.

 

0-0-0-0-0-0-0-0-0-0-0-0-0-0-0-0-0-0-0-0-0-0-0-0-0-0-0-0-0-0-0-0-0-0-0-0

 

Gemeente van onze Heer Jezus Christus, Lieve mensen van God,

Het is altijd spannend om in een Bijbelverhaal
op zoek te gaan naar personen waarmee je je kunt identificeren.
Anders gezegd, je kunt je de vraag stellen: Waar zit ik in dit verhaal? 

Als je zo de Bijbel leest, krijg je vaak een spiegel voor gehouden.
Een blik in die spiegel is soms prettig, maar kan – net als bij een gewone spiegel –
ook een fikse confrontatie opleveren. Bij een gewone spiegel gaat het dan meestal om een rimpel of een paar grijze haren.
Die bijbelse spiegel confronteert ons met meer ingrijpende zaken. 
Hoewel, voor sommige mensen is die rimpel veel erger dan een zondige
levenshouding; een grijze haar ingrijpender dan een oproep tot bekering.
Dat hangt natuurlijk af van de vraag, hoe serieus je de Bijbelse boodschap
neemt.

De lezingen van deze morgen houden ons zo’n confronterende spiegel voor.
Een spiegel die ons laat zien of -en in hoeverre – we leven als koninkrijksmensen.
Deze lezingen roepen ons op om standpunten herzien, gedrag te veranderen.
Bij het lezen van deze teksten word je, of je wilt of niet,
medespeler in het grote verhaal van God en de mensen.
Je kunt niet als toeschouwer langs de kant blijven staan.
Je kunt niet zeggen: Ze bekijken het maar…
Je kunt je kinderen en je kleinkinderen nooit meer onder ogen komen als je
zegt:  Ze zoeken het maar uit…  Als de geloofsgemeenschap die houding aanneemt,
valt de aarde en allen die daarop wonen, definitief  in handen van de pachters uit
die gelijkenis van Jezus. Daar zijn toekomstige generaties dan mooi klaar mee! 


Jesaja klonk vanmorgen al op 2 manieren. Loes las een paar verzen uit hoofdstuk
58. Nettie zong Jesaja 53. Ik voeg er nog een stuk aan toe. Het is ook een lied: het lied van de wijngaard Jesaja bezingt in hoofdstuk 5 hoe kostbaar een wijngaard is.
Hoeveel liefdevolle zorg er nodig is om de wijngaard
optimaal vrucht te laten dragen. Het klinkt zo:

1 Voor mijn geliefde wil ik zingen
het lied van mijn lief en zijn wijngaard.

Mijn geliefde had een wijngaard,
gelegen op vruchtbare grond.

Hij bewerkte de grond,
haalde de stenen eruit
en plantte een edele druivensoort.

Hij bouwde er een wachttoren,
hakte ook een perskuip uit.
Hij verwachtte veel van zijn wijngaard,
maar die bracht slechts wrange druiven voort.

Welnu, inwoners van Juda en Jeruzalem,
spreek recht tussen mij en mijn wijngaard.

Wat kon ik meer aan mijn wijngaard doen,
wat heb ik te weinig gedaan? …….

7 Ik verwachtte zo veel van mijn wijngaard,
waarom bracht hij slechts wrange druiven voort?
Hij verwachtte recht, maar oogstte onrecht,
hij zocht rechtsbetrachting, maar vond rechtsverkrachting.


Jesaja, de dichter, vergelijkt in deze protestsong het volk Israël met een
wijngaard. De Heer van de wijngaard verwachtte recht, maar oogstte onrecht;
Hij zocht rechtsbetrachting, maar vond rechtsverkrachting.
Wijngaard Israël levert wrange vruchten…
De leiders halen er niet uit wat erin zit.
Integendeel. Hoe dat komt?
Omdat ze de Thora als hun leidraad negeren en  
hun eigenbelang laten prevaleren.  

Jesaja laatzien dat Gods woorden niet serieus genomen worden.
De leiders voldoen niet aan zijn verwachtingen!
Wat God verwacht, hoorden we in de lezing uit Jesaja 58:
Ketenen losmaken, verdrukten bevrijden; je brood delen met de hongerige,
onderdak bieden aan armen zonder huis, iemand kleden die naakt rondloopt,  je bekommeren om je medemensen? Als je dat
doet, breekt je licht door als de dageraad!

In de wijngaard Israël verwacht de eigenaar: rechtsbetrachting.
En wat constateert de zoon van de eigenaar?

Precies: rechtsverkrachting.


Jezus spreekt er de leiders van het volk op aan, zoals  Jesaja 600 jaar eerder deed.
Daar zijn de heren Bijbelgeleerden echter niet van gediend.
Ze voelen zich in hun eer en hun waardigheid aangetast.
Ze zijn gekwetst, zoals de machthebbers in de jaren 60 en 70 gekwetst werden
door de liederen van Bob Dylan en Joan Baez.
Mannen met hoge petten hebben vaak heel lange tenen.
Vandaag de dag laat Poetin zich in zijn kaart kijken,
door Pussy Riot naar Siberië te sturen.

 

De gelijkenis van de pachters vertelt de geschiedenis van het uitverkoren volk in een notendop. Israël is de wijngaard. De pachters zijn de leiders. De eigenaar, die de wijngaard heeft aangelegd, is God.
De eigenaar eist de opbrengst op. De pachters weigeren.
Ze willen de wijngaard best bewerken, maar dan ook de baten opstrijken.
Ze eigenen zich de wijngaard toe. Ze confisqueren wat niet van hen is.
Ze nemen bezit van wat niet voor hen bestemd is.  

Datgene wat bedoeld is, om onder hun handen tot groei en bloei te komen,
nemen ze in bezit…en zo gaat het tot op vandaag en niet alleen in Israël.
Daar ook trouwens, want de manier waarop de westelijke Jordaanoever
wordt gestolen van de Palestijnen is ten hemel schreiend.
Maar geen misverstanden alstublieft!
Israël  als Land van belofte staat pars
pro toto voor de hele aarde.

Israël als uitverkoren volk staat pars pro toto voor alle mensen.
Israël als pars pro toto, als deel voor het geheel.
Thora, evangelie en koran zijn gegeven aan alle mensen

Wij mogen de aarde als Gods Schepping in zijn geheel tot groei en bloei brengen.
Maar war doen we? We confisqueren stukjes van Gods wijngaard
en leggen daarop een  eigendomsclaim.  
Er zijn op deze aarde grenzen gecreëerd die landen verbinden,
maar mensen van elkaar scheiden.
We hebben leren denken in nationale belangen…
en die deelbelangen zijn veel belangrijker geworden
dan de groei en de bloei van het grote geheel.
We hebben in luxe leren leven ten koste van anderen.
Het ene volk lijdt honger het andere aan de gevolgen van overdaad.

Binnen de muren van kerken, synagogen en moskeeën belijden we
dat alle mensen Gods kinderen zijn, maar tegelijk verklaren
we mensen tot “illegalen” en zetten ze gevangen.

We jagen ze weg uit onze wijngaard; weg uit het land,
waarvan we zeggen dat het van ons is.
Hoe serieus neem je dan de Heilige Boeken als leidraad voor je leven?
Die neem je dan absoluut niet serieus!
Dan lap je een grondbeginsel van Thora volledig aan je laars.
Dat grondbeginsel is:
De ander is als jij. Jij bent net als die ander!
Alle mensen zijn Gods kinderen.

De boden, die de woorden van de eigenaar wel serieus nemen,
worden rücksichtslos teruggestuurd en de zoon zelfs uit de weggeruimd.

Profeten worden monddood gemaakt.
En ook dat geldt niet alleen voor de profeten uit de Bijbel.
Ook dat geldt niet alleen voor de profeten van Israël.

Die strategie is van alle plaatsen en alle tijden.

Denk maar aan de mensen die vandaag
de dag misstanden aan de kaak stellen: klokkenluiders bij defensie worden
weggepest; degene die de bouwfraude aan de kaak stelde woonde jarenlang in een
caravan; wie de Japanse walvisjacht in de publiciteit brengt, loopt gevaar voor
eigen leven…  er zijn voorbeelden genoeg.

Martin Luther King, die rechtsbetrachting nastreefde voor de negers in Amerika
– vermoord!
Oscar Romero,  die de rechtsverkrachting
in Latijns Amerika aan de kaak stelde? vermoord!
Mahatma Ghandi, de geweldloze strijder voor recht en vrede – vermoord!  

Dat patroon is van alle tijden en alle plaatsen. De gelijkenis van de pachters
laat zien dat macht – of die nou wereldlijk of religieus van aard is – altijd
weer corrumpeert.  Ik ben eerlijk gezegdheel benieuwd hoe het Paus Franciscus zal vergaan.

De verleiding om macht, te gebruiken voor je eigen belang
is groot en sterk, en Jezus weet daar alles van…
denk maar aan het eerste verhaal uit de cyclus: de verzoeking in de woesijn
De verleiding om hoogtepunten alleen voor jezelf te willen houdenis zo groot en sterk. Petrus weet daar alles van denk maar aan het verhaal over de verheerlijking op de berg. Hij wou tenten bouwen voor Jezus en Mozes en Elia.

De verleiding om via rigoureuze maatregelen de sterke leider uit te hangen
is groot. Denk maar aan degene die de boom wilde omhakken terwijl Jezus
kiest voor een tweede kans, een nieuw begin. Denk maar aa die vijgeboom diein de wijngaard groeide maar geen vruchten droeg.


De verleiding om initiatieven aan anderen over te laten, en die dan te veroordelen als het niet helemaal, lukt is zo groot. Jezus weer er alles van… Hij kent die oudste zoon als zijn broekzak, maar weet van de Vader die al zijn kinderen lief heeft. Voor de Vader zijn beide zonen zij kinderen.

De verleidingen zijn zo groot. Dat blijkt ook uit het gedicht dat bij dit verhaal is geschreven in het kader van ons project… De schrijver stuurde het met toe
met daarbij de mededeling dat… ik citeer de e-mail

Ten diepste is het een rancuneuze tekst, zoals blijkt uit de regel: ik heb U nooit ontmoet. Het is ook een buitengewoon hoogmoedige tekst van de mens die zichzelf super vindt.

Het gedicht schildert de pachters af als rancuneuze mensen.
Mannen die vinden dat zij het werk opknappen, terwijl de eigenaar de vruchten
opeist. Kun je dat maken? Kun je als mens rancune voelen t.o.v. de eigenaar?
Of het mag of niet, dat maakt niet uit. Het gebeurt.
Bovendien heeft doe pachter gelijk als hij zegt dat niemand God ooit heeft
gezien.

Waarom zou je nou je hele leven inrichten naar de wensen van iemand die je
alleen maar kent uit de verhalen in een oud boek? En wat vraagt die grote
onbekende van je? Die vraagt je alles wat er is te delen met alle andere
mensen.Er wordt van je gevraagd te delen met mensen aarvan jij de meeste òòk niet kent en de meesten jou niet kennen.

Dat laatste – dat ze jou niet kennen – moet voor de schrijver ook vooral zo
blijven. Degenen die hem namelijk wel menen te kennen, vergallen zijn leven
zozeer dat hij op een geheim adres en onder een schuilnaam door het leven moet. 

Dan zal er met die schrijver ook wel iets loos zijn, denkt u wellicht.
Dat klopt, maar daarvoor heeft hij boete gedaan… Mar er zijn lieden die eigen rechter spelen e hem tot levenslange angst veroordelen e tegelijk vooraan in de kerk zitten.

Mag je dan rancuneus zijn?
Van mij wel… Maar ik ga daar niet over
En ik  ben er zeker van dat de Here God deze dichter-pachter een leven gunt van groter kwaliteit, dan wat de mensen die zich wentelen in de slachtofferrol hem aandoen.


Hij schrijft ook: Het is een hoogmoedige tekst van de mens die zichzelf super vindt.
De pachters hebben, althans op het eerste gezicht –  een heel positief zelfbeeld.
Ze zijn er zich van bewust dat de eigenaar van hen afhankelijk is. Tja… God heeft zich van mensen afhankelijk gemaakt. De Heer heeft zich pachters / mensen geschapen die zijn wijngaard / aarde tot bloei brengen.

Die pachters / mensen keren de verhoudingen om:
Ze vinden zichzelf belangrijker dan de wijngaard, die ze bewerken.
De mens die zichzelf uitnemender acht dan de aarde waarop hij leeft.
Hun verblijf van – pak hem beet- 80 jaar is van meer belang
dan het voortbestaan van de planeet waarop hun kinderen zullen leven.

Ons tijdelijk verblijf in de wijngaard staat tegenover de Eeuwige
die er de wijnstok van zijn koninkrijk heeft geplant
die de wijn van het koninkrijk voor ons in petto heeft,
de grand cru de la croix, qualité superieur –  voor iedereen die
meewerkt in zijn wijngaard.

Er is niets tegen een positief zelfbeeld, maar wie zichzelf super noemt,
voelt zich al snel superieur aan de anderen…
en dan gaan wij mensen een grens over:
want dan vergeten we een grondregel uit de Schrift:
De ander is als jij. Jij bent als die ander.

Als die ander meent rechter te kunnen spelen over jou
als die ander je veroordeelt en je zelfs bedreigt en straft
als die ander zich superieur opstelt,
dan is rancune misschien niet verstandig, maar wel begrijpelijk.
Superioriteitsgevoelens tegenover medemensen zijn altijd uit den boze.

Geen wonder dat de eigenaar de wijngaard aan anderen geeft…
de armen en de zachtmoedigen zullen de aarde beërven lazen we in Jesaja 58

De opbrengst van de aarde delen en zo de Gans Andere, dienen:

Door recht te doen –  vluchtelingen op te vangen- zogenoemde illegalen te huisvesten –  vrede te stichten

Om ervoor te zorgen dat die instelling de kern wordt
van menselijk denken en handelen,
openbaarde de wijngaardenier zich in Zijn Geliefde Zoon,
die hier wordt omgebracht en straks op Golgotha,
maar daar niet alleen.

De Franse filosoof Pascal zei ooit: Jezus zal in doodstrijd zijn, tot aan het einde van de wereld. Overal waar zijn volgelingen die strijd  in zijn  Naam strijden,
ten behoeve van recht en vrede, daar komt die wijngaard
in handen van pachters naar Gods hart…

Overal waar kerk en samenleving zich dienstbaar opstellen t.o.v.
de armen en verdrukten, daar wordt Gods woord serieus genomen
daar gist de wijn van het koninkrijk -le Grand cru de la croix –
daar fonkelt Pasen in de glazen: vin de vivre, qualité eternel
opstandingsleven – leven met een kwaliteit die we eeuwig noemen

Dat het zo mag zijn. Amen.