De hoofdman van Kafarnaum

Gemeente van onze Heer Jezus Christus,
Lieve mensen van God.

 

We lazen het verhaal over
de hoofdman van Kafarnaüm. 
Hij voert het bevel over een kleine legereenheid.
Hij is centurio.
Honderd soldaten doen wat hij zegt.
Ze zijn gelegerd in Kafarnaüm.
Voor de geregelde bijbellezer klinkt dat vertrouwd,
zo vertrouwd dat we haast zouden vergeten
dat hij een vreemdeling is.

Hij is bovendien onderdeel van een groot bezettingsleger.
Hij maakt deel uit van de Romeinse legioenen
die in naam van de keizer
het hele gebied rond de Middellandse Zee
stevig onder de duim houden.
soldaten roepen weerzin op bij de bevolking van Galilea.
Vreemdelingen zijn het…
Die centurio is een bedreigende vreemdeling.


Onze lezing uit Lucas 7 begint met:
Toen Jezus aan het eind was gekomen van zijn toespraak tot de menigte… 
Welke toespraak?
Dit verhaal volgt op de zogenoemde veldrede.
Zoals Mattheüs de Bergrede weergeeft,
vind je bij Lucas de Veldrede.
Het gaat in die Veldrede, net als in de Bergrede,
over geluk en ongeluk…
bezien in het licht van Gods koninkrijk…

Die veldrede is ook net zo radicaal als de Bergrede.
Ook die veldrede daagt je uit om op een totaal andere manier
naar het leven te kijken dan we gewend zijn.
Gelukkig ben je als je verdriet hebt, want je zult troost ervaren.
Typisch Gods koninkrijk… deze wereld, omgekeerd!

Die veldrede staat dus voor het verhaal van de hoofdman.
Na dit verhaal gaat het over weduwen en wezen…
Dan hebben we drie groepen kwetsbare mensen bij elkaar:
vreemdelingen, weduwen en wezen.
Deze drie worden uitdrukkelijk beschermd door de wet van Mozes.

Ik geef u een voorbeeld uit Exodus 22:
Een vreemdeling zult gij niet onderdrukken, noch hem benauwen,
want gij zijt vreemdelingen geweest in het land Egypte.
Geen enkele weduwe of wees zult gij verdrukken.
  [einde citaat]

Het gaat vanmorgen dus om vreemdelingen.
Vreemdelingen, die in een adem worden genoemd met weduwen en wezen.
De vreemdeling als kwetsbare persoon.
De vreemdeling die beschermd moet worden, al was het maar omdat je ooit zelf
vreemdeling bent geweest in Egypte. We zijn allemaal vreemdelingen, bijna overal!
Het zou goed zijn, als we dat goed tot ons door laten dringen:

We zijn allemaal vreemdelingen, bijna overal!  Zo ook deze centurio.
Hij is een vreemdeling in een vreemd land.
We mogen de vreemdeling niet verdrukken…
maar deze vreemdeling behoort
tot een onderdrukkende macht.
Het is allemaal wat tegenstrijdig…
Wat probeert Lucas ons toch duidelijk te maken vanmorgen?

Laten we nog eens goed kijken…
Lucas vertelt dat de slaaf van de centurio ernstig ziek is!
Hij vraagt enkele joodse leiders naar Jezus toe te gaan.
Zelf gaan was ook een optie, zou je denken
maar hij vindt zichzelf niet waardig…

Hij is zich bewust van de spagaat waarin hij verkeert…
Hij is een onderdrukkende vreemdeling in Israël
die de hulp inroept van een Israëliet om zijn slaaf te redden.
Hij vindt zichzelf niet waardig…

Hij is wel herkenbaar,
want zitten ook wij niet in zo’n spagaat…
Zijn ook wij niet kleine radertjes in de machinerie,
die de ongelijkheid tussen mensen in stand houdt…
Als ik in Burundi ben, bijvoorbeeld
dan zijn de mensen die weten wat ik daar kom doen, heel aardig;
maar de anderen zien me als een Musungu… een rijke blanke…
en het zijn rijke blanken die een systeem in stand houden,
dat hun armoede veroorzaakt…
Ik weet dat  het waar is, maar ik kan er nie uit
evenmin als die centurio uit het leger weg kan lopen.
Ik vind dat knap waardeloos. Ik herken dat wel, dat idee van “ik ben niet waardig…

Die joodse leiders brengen het verzoek van de hoofdman over:
Kom alstublieft en redt mijn slaaf van de dood…
Die oudsten zeggen erbij:
Deze centurio is het waard dat u hem die gunst bewijst.
Hij is ons volk goed gezind en heeft voor ons de synagoge laten bouwen.

Die centurio is een bijzondere man…

Degenen onder u die de oorlog hebben meegemaakt
herinneren zich misschien best een Duitse soldaat,
die de beroerdste niet was,
maar een korporaal of een sergeant die een kerk
liet bouwen in het dorp waar hij gelegerd was…
Nee, daar hebben we niet van gehoord in die tijd.
Een bijzondere man, die centurio van Kafarnaüm.
Als Jezus bij wijze van spreken al bij hem in de straat is,
stuurt de centurio enkele vrienden naar Hem toe met de boodschap:

Heer, spaar u de moeite, want ik ben het niet waard dat u onder mijn dak komt.
Daarom ook achtte ik mij niet waardig om zelf naar u toe te gaan…
Spreek slechts een woord en mijn knecht zal gezond worden.

Jezus verwondert zich…
Jezus verwondert zich over het geloof,
over het vertrouwen van deze man.
Deze centurio is het volk goedgezind,
zoals de oudsten zeggen…

De centurio kent de bevrijdende kracht van Gods woorden….
De woorden die hem bevrijden van zijn spagaat
De centurio wil dat de mensen van Kafarnaum
de woorden van die God nog veel beter leren kennen…
Daarom heeft hij een synagoge laten bouwen.

De centurio heeft Israëls God leren kennen,
dat kun je zien aan zijn inzet voor een slaaf!
Hij neemt het op voor een kwetsbaar mens…
zoals de Here God het in zijn wet opneemt
voor weduwen en wezen.

De centurio zet zich in voor de bevrijding van zijn knecht
uit het land van ziekte en dood,
zoals de God van Thora mensen bevrijdde
toen ze slaven waren in Egypte.

De centurio kent Gods woord… De centurio doet Gods woord,
zo goed en zo kwaad als het gaat
De centurio weet van DABAR… hij weet van de onverbrekelijke eenheid
tussen woord en daad! Wat hij dat graag waar maken,
wat  zouden wij graag leven met die kwaliteit…
met die eenheid tussen Zijn Woorden en onze daden.

En daarvoor moet je nou bij Jezus zijn…

Hij leeft die eenheid. Gods woorden en zijn daden, zijn een! 
Wat zegt u?
Dat is niet te doen?
Nou, dat moet u nou niet zeggen…
Die vreemdeling, die centurio komt een heel eind.
Maar dat is dan ook een bijzondere man…
Hij kent de vijandigheid van zijn omgeving… aanvaard die…
en bouwt een synagoge, waar je kunt leren je vijanden lief te hebben,
waar je kunt leren de andere wang toe te keren… waar je kennis kunt maken
met  het koninkrijk van God… of te wel: deze wereld, maar omgekeerd.

Deze wereld omgekeerd ….
in die door God omgekeerd wereld wordt het geloof van de vreemdeling
volkomen serieus genomen. Salomo bidt bij de opening van de tempel,
dat God de gebeden van de mensen zal verhoren,
zowel die van de Israëliet als die van de vreemdeling.

In het Godsrijk van die radicale veldrede,
wordt het vertrouwen van de vreemdeling, op waarde geschat…
In dat rijk geneest de knecht van zijn ziekte,
de slaaf van zijn verslaving;
daar keert de zondaar terug op de rechte weg,
daar zal de moordenaar met Hem in paradijs zijn!
Ziet u: deze wereld, omgekeerd!

In dat Godsrijk blijken allerlei scheidslijnen volkomen
irrelevant.
Het onderscheid tussen arm en rijk? Het stelt niets voor!
Want hoe schathemeltje rijk kun je niet zijn, zonder een cent op zak.
Onze broeders en zusters in Bujumbura zijn schatrijk, omdat ze hun armoe delen.

Zo maken zij van hun bestaan een leven van grote kwaliteit.

Het onderscheid tussen man en vrouw? Het stelt niets
voor!
Hoe sterk kun je zijn, ook al produceert je lijf geen testosteron.
Ooit iets sterkers gezien dan moederliefde?
Ooit een man gezien die kind ter wereld brengt? 

Het onderscheid tussen volwassenen en kinderen?  Het stelt niets voor.
Hoe zou je ooit onbevangen, frank en vrij door het leven kunnen gaan,
als je niet iets kinderlijks zou hebben bewaard?
Ooit een volwassen kunstenaar gezien of een gelovige?
Als gelovigen kinderlijkheid verliezen, worden het fanatici… vreselijk!

Het onderscheid tussen de Israël en de gojim,

Tussen joden en niet-joden, tussen de mensen van het godsvolk
en alle anderen. Het stelt niets voor…
Alle mensen mogen samen leven als Gods volk onderweg!
Daar hoef je niet eens christen voor te zijn… dat was Jezus ook niet.
Wij horen bij de gojim, bij de volkeren, net als die centurio.
En die doet volop mee! toch?

Op Pinksteren ging het in Andijk over de tijdgeest…
De neo-liberale tijdgeest van eerst ik… en dan ik… en dan ikzelf!
De Heilige Geest zet ons aan het zingen: Niemand leeft voor zichzelf…
Wij leven en sterven voor de A.N.D.E.R, de ander met vijf hoofdletters.

Jezelf relativeren,
de betrekkelijkheid leren zien van je korte termijn belangen,
dat levert kwaliteit van leven op.
Een voorbeeld nemen aan de centurio,
die een synagoge liet bouwen en zich inzette voor zijn knecht.

Op de vierde zondag na Pinksteren,
viert de oosterse kerk het feest van
“de hoofdman van Kapernaüm,” die zei:  
Heer is ben niet waard dat gij tot mij komt,
maar spreek slechts een woord,
en mijn knecht zal gezond worden.

In de Rooms Katholieke traditie is die zin bijna
letterlijk overgenomen in het gebed bij de communie:
Heer, is ben niet waard dat gij tot mij komt,
maar spreek slechts een woord, en ik zal gezond worden.
De centurio legt ons deze kapitale zin in de mond:
Heer ik ben niet waardig dat gij tot mij
komt…

Deze centurio staat voor u en voor mij, als hij zegt:
Heer is ben niet waardig datgij tot mij komt, maar spreek slechts een woord en
ik zal gezond worden… 
Hij belichaamt de gelovigen die altijd,
allemaal, overal op aarde,leven als vreemdelingen
in een vreemd land, want Gods koninkrijk is niet van deze wereld.
Het is wel in deze wereld – het is deze wereld: omgekeerd.

Je ziet het, dat koninkrijk … soms even… oplichten, te midden van alle narigheid.
Je ziet het … soms even … als je kinderen ziet spelen in een speeltuin
en als een paus de macho’s in de curie terzijde schuift…
of een koningin op straat spontaan wordt gekust.

Je ziet het soms even… op plekken waar het leven word geleefd
met de kwaliteit, die God van den beginne bedoelde.
Heer ik ben niet waardig dat gij tot mij komt,
maar spreek slechts een woord en ik zal gezond worden.
Jezus spreekt dat ene woord… waarin de hele onverbrekelijke eenheid
tussen Gods woord en zijn daden tot uitdrukking komt: Het is volbracht.
Op dat moment was er trouwens ook een centurio aanwezig…

Wij mogen leven als centurio’s.
Enerzijds onderdeel van een onderdrukkend systeem,
dat we hooguit op de lange termijn kunnen veranderen,
maar tegelijk kunnen we ons inzetten voor kwetsbare mensen…
voor de weduwen en de wezen en de vreemdelingen… Dat kun je doen als gemeente
en als individu… net als die centurio in Kafarnaüm.

Een bekend politicus vond dat hij deze week moskeeën moest gaan tellen.
Wie weet komt hij ooit tot dezelfde conclusie als de centurio en bouwt hij er
nog eentje bij. Waarom zou ook die man op een van God gegeven moment,
niet kunnen zeggen:  Heer, ik ben niet
waardig dat gij tot mij komt, maar spreek slechts een woord en ik zal gezond
worden. Gezond in de zin van… passend in konijkrijk Gods…
in ezewereld – omgekeerd. 
Dat het zo mag zijn!

AMEN