De rijke dwaas

Gemeente van onze Heer Jezus Christus,
Lieve mensen van God

 

Jekunt aan onze evangelielezing twee delen onderscheiden.
Eerst is er sprake van een gesprek en vervolgens vertelt Jezus een verhaal.
Iemand vraagt Jezus recht te spreken tussen hem en zijn broer.
Wie vraagt er nou een rabbi om recht te spreken?

In Thora staan godsdienstige wetten en regels,
maar ook zaken, die wij in het wetboek van strafrecht
en in het burgerlijk wetboek hebben opgeschreven.
In het oude oosten waren hele samenlevingen gebaseerd op religieuze wetten.
Er was geen sprake van democratie, maar van theocratie.
Niet het volk (de demos) had het laatste woord,
maar de Godheid (de theos) bepaalde de gang van zaken.
In de praktijk was dat het werk van religieuze leiders,
want die deden – als priester – dus ook gerechtelijke uitspraken
en hadden vaak grote invloed op het beleid van koningen.

Hoe wij ook mogen denken over de scheiding der machten,
in die tijd ging je met een familieruzie naar een rondreizende rabbi,
die dan als een soort Rijdende Rechter optrad. 
Vandaag komt er iemand met een erfeniskwestie.
De vragensteller wil dat zijn broer de erfenis met hem deelt.

Is dat niet een vreemde vraag?
Moeten twee broers dan niet sowieso de erfenis delen?
Nee, dat gebeurde juist heel vaak niet.
Een erfdeel werd vaak als een geheel  in stand gehouden.
De hele familie leefde en werkte – na het overlijden van de familieoudste –
samen verder op dat erfdeel. Vaak generatie na generatie.

Denk maar aan Naboth,  de wijngaardenier
uit het oude testamentdie onder geen voorwaarde het erfdeel van zijn vaderen,
wil verkopen aan koning Achab.
Die wijngaard is gemeenschappelijk bezit van de familie.
Het is niet alleen het erfdeel van zijn grootouders, zijn ouders,
maar ook van zijn kinderen en kleinkinderen.
Daar verandert een vette vertrekbonus van Achab niets aan.

Er komt dus een man bij de rabbi… met een juridische vraag.
Jezus antwoordt: ‘Wie heeft mij als rechter of bemiddelaar over jullie aangesteld?’
Hij verklaart zichzelf niet ontvankelijk. Jezus is meer leraar… dan rechter.
Jezus doet geen uitspraken a la meester Visser,
die altijd afsluit met:
dat is mijn uitspraak en daar moet u het mee doen.
Nee, niets daarvan.
Jezus legt niets op.
Jezus begint met een goeie tip en….hij vertelt een verhaal.

De man denkt blijkbaar dat zijn bankrekening de graadmeter is
voor de kwaliteit van zijn bestaan. Dat begroot de Heer…
Een mens die zijn vastigheid ontleend aan zijn bankboek heeft hulp nodig.
Hij krijgt een tip… ‘Hoed je voor iedere vorm van hebzucht,
want iemands leven hangt niet af van zijn bezittingen, zelfs niet wanneer hij
die in overvloed heeft.’

Jezus licht die woorden toe met een verhaal. Wat de man met dat verhaal doet,
mag hij helemaal zelf weten. Het verhaal gaat over een schatrijke boer.
Tot geruststelling van heel Koggeland: Daar is op zich niks mis mee.
Jezus stelt het vast.Zonder enig waardeoordeel.
Het wordt pas gevaarlijk als de schuren overvol raken,
en de man besluit om meer en grotere schuren te bouwen.
Hoe groter de voorraden, hoe meer zekerheid, toch?
Hij denkt: Als die grotere schuren klaar zijn en goed gevuld,
dan kan ik verder leven in zorgeloze rust.  

Lekker op mezelf.  Van niemand afhankelijk.
Dat is helemaal niet zo’n vreemde gedachte anno 2013.
Je zou hem vandaag de dag zomaar kunnen tegenkomen op straat.

Hoe Jezus daarover denkt?
Hij vertelt dat het leven van die rijke man wordt teruggevorderd.
Zo’n leven van halen, hebben en houden, heeft geen enkele zin.
Een leven in “zorgeloze rust” is letterlijk een zinloos bestaan… 

Die term zorgeloze rust, kwamen we ook tegen in Ezechiël 16 vers 49.
Daar wordt de stad Jeruzalem aangesproken als was het een vrouw.
De kleinere dorpen en steden eromheen zijn in deze beeldspraak
de dochters van Jeruzalem en andere grote steden: haar zusters.
Ezechiël zegt tegen rouwe Jeruzalem:
Zie, dit was de ongerechtigheid van uw zuster Sodom:
in trots, overdaad en zorgeloze rust leefde zij,
zonder de ellendige en de arme te ondersteunen.  
Het voorbestaan van Sodom had geen enkele zin…
de stad werd verwoest.

De zonde van Sodom wordt doorgaans ingevuld met homofilie, zoals u weet.
Deze week was er nog een Russisch orthodoxe priester op de TV,
die met het verhaal over de vernietiging van Sodom,
de politiek van Poetin t.o.v. homo’s verdedigde.
Over scheiding der machten gesproken!

Die priester gaf daarmee weliswaar een verklaring van vergaand theologisch
onbenul, maar ondertussen worden mensenrechten met voeten getreden
en dat met de zegen van de kerk. Terug naar de gelijkenis van de
rijke dwaas…  Waarom wordt hij dwaas genoemd?

Omdat arme, zieke en hongerige mensen
in zijn redenering niet voor komen.
Mensen die dorst lijden, gevangen zitten of en zonder kleren rondlopen,
hebben geen plek in zijn manier van doen en denken.

U herkende in die opsomming ongetwijfeld de werken van barmhartigheid.
Die werken van barmhartigheid komen in zijn woordenboek niet voor.
En dan zegt God in deze gelijkenis: Heb jij helemaal niets te geven?
Dan vorder ik terug wat ik jou heb gegeven: Je leven!
Theocratisch denkende mensen zeggen dan:
Dat is een straf van de HEERE, HEERE. 
Anderen, die een meer liefdevolle God hebben leren kennen,
weten dat Jezus met dit verhaal de vragensteller wil helpen tot inzicht te
komen. Thora is bedoeld om mensen te helpen een rechtvaardige samenleving te
bouwen. Jezus vertelt dit verhaal om deze man op het spoor te zetten van “het
koninkrijk Gods.”  De grondhouding van halen,
hebben en houden past voor geen meter
in Gods plan. Dat steekt Jezus niet onder stoelen of banken.
Een leven in trots, overdaad en zorgeloze rust ,
zonder de ellendige en de arme te ondersteunen.  
Zo’n leven is zinloos!

Wie zinvol wil leven,
wie – met Jezus – wil bouwen aan een samenleving,
waarin mensen tot hun recht komen,
wie leven wil met de kwaliteit die we “eeuwig” noemen…
die doet er goed aan “los te laten”, “uit de delen”, “weg te geven.”

Maar, dat ligt ons niet zo…
Wij zijn van nature geneigd eerst voor onszelf te zorgen.
Wij zijn van nature geneigd het recht van de sterkste te laten gelden
en daar horen we dan wel graag bij, bij die sterksten.
The survival of the fittest. De sterksten overleven
en dat is goed voor de soort,
leerden we van Darwin.

Daar zal Darwin wel gelijk in hebben,
maar moeten die natuurwetten dan ook meteen dienen
als uitgangspunt voor de inrichting van de samenleving?  
Al het gedoe waarmee sommige christenen het bijbelse verhaal verdedigen
tegenover de natuurwetenschap, is compleet zinloos. Waarom?
Omdat de Bijbel het daar helemaal niet over heeft… als de energie die mensen
steken in het verdedigen van God – hoort u de arrogantie? – nu eens zouden
gebruiken om de armen en de verdrukten in deze wereld
een stap vooruit te helpen, dan laat je zien wat je geleerd hebt van Thora en
Evangelie.

Werken met natuurwetten in het menselijk verkeer…
dat doen de heidenen!
In het moderne heidendom is mammon, de geldgod de hoofdgod:
Mammon, die ook wel Pecunius wordt genoemd. Zijn zus heet Economia.
Het zijn de goden van halen, hebben en houden.
Hun heiligdommen zijn bankgebouwen en verzekeraarskantoren.
Hun tempels zijn de woekerwinkels en bonusbuildings  langs de Wallstreet,
en de Zuidas.

Waar de religie van hebben halen en houden wordt beleden,
heerst de wet van de jungle.
Daar ontstaan verhoudingen, waarin de één vangekkigheid  
niet weet wat hij met zijn geld moet doen…
en de ander met een lege koelkast en twee kleine kinderen
drie weken moet wachten voor hij/zij bij de voedselbank terecht kan.
De geloofbelijdenis van die religie luidt:
Ieder voor zich en God voor ons allen.

Rabbi Jezus pleit met zijn verhaal voor: loslaten, uitdelen en weggeven.
Zoals gezegd: dat ligt ons van nature niet zo… Klopt.
Maar die natuur is slechts het decor van ons leven,
en wij mogen in dat decor onze geheel eigen rol spelen.
Dat gaat niet vanzelf. Dat moet je leren
en daar mag een levenlang over doen

LEREN je rol te spelen… Wat je niet ligt, kun je leren.
De vraag is of je je laat gezeggen door de wet van de jungle of door Thora;
wil je beestachtig leven of leren een humaan, menselijk bestaan te lijden.
Jezus is onze leraar, onze meester in de allerbeste betekenis van dat woord.
Misschien had u er vroeger op school zo een…
een meester die vertellen kon, een meester die je liet zien dat anders kan…
Een meester die je een andere levenshouding voorhoudt:
Niet egocentrisch – ik in het middelpunt – maar met het oog gericht
op de hele schepping, op alle mensen. Inclusief denken,
noemde Feitse Boerwinkel dat in de jaren 70.

 

Inclusief denken:
Jezus legt die alternatieve manier van denken, het Thora-denken op tafel:
De kern daarvan is: Iets kan alleen maar goed zijn voor jou,
als het ook goed is voor alle anderen.
Niet ego-centrisch, maar de ander betrekken in je denken en doen.
De Ander met – een hoofdletter – mee laten doen in jouw denken. 

De natuurwetten gelden voor de planten en de dieren, voor sterren en de
planeten, maar aan de mens heeft God zijn Thora geschonken, opdat er geleefd
kan worden!
De dieren doen het op hun manier … maar jullie, mensen, de kroon van mijn
schepping… Jullie  gaan het helemaal
anders doen! Jezus brengt die Totaal Andere manier van leven,
opnieuw onder de aandacht: Niet als rechter, maar als leraar.
Hij is immers zo’n meester, die je weet te raken, met wat hij vertelt,
dat je het wil gaan proberen, met “loslaten”, “uitdelen”, “weggeven.”

Stel je eens voor dat de kerk zou leren optreden als zo’n leraar…
Als de kerk mensen zou weten te raken met verhalen van compassie en
rechtvaardigheid;
Als de kerk van Christus de barmhartigheid nou eens zou terugbrengen
in het publieke debat.
Als ze het zou wagen om met haar schat aan verhalen de politici
aan te spreken op naastenliefde en echte solidariteit.  

Barmhartigheid tonen in een seculiere samenleving, daarmee kan de kerk
geloofwaardigheid terugwinnen. En denk nou niet dat het niet kan,
want in de marketing is de dienstbaarheid net weer opnieuw ontdekt.

Het boek:  Dienstbaar zijn is het nieuwe goud – 8 stappen om uw klant te
verdienen, is een bestseller op marketingboek.nl.  
Paus Franciscus doet afstand van het alleenrecht op de waarheid en wil dat zijn
kerk dienstbaar wordt aan de armen en de verdrukten in deze wereld.
Franciscus wil dat zijn kerk niet langer als rechter optreedt,
maar als de leraar die mensen weet te raken met zijn verhalen,
met zijn manier van leven: loslaten, delen, weggeven! 

Kunnen we als kerk het verschil maken?
Misschien kunnen we om te beginnen het verschil laten zien.

In het dagblad voor West-Friesland lees je regelmatig verhalen over daklozen,
die in Hoorn die voor overlast zorgen. De nachtopvang is ongeveer 100 meter
bij ons huis vandaan en die overlast speelt zich af in het park waar wij en onze buurtgenoten de hond uitlaten.

Hoe de gemiddelde hondenbezitter reageert op mensen die er onverzorgd uitzien,
meestal al vroeg dronken en/of stoned zijn, kunt u zich waarschijnlijk wel
voorstellen.
Een paar weken geleden hadden een stel opschoten jongens uit de buurt een
jonge, dakloze Somaliër – met zo’n kegel – achter op een brommer gezet.
Ze scheurden hem door het park tot groot ongenoegen van de omwonenden,
die klaagden over geluidsoverlast.
Een mevrouw – zon leraarstype – spreekt die jochies aan. Die knullen bleken helemaal niet van kwade wil. “Hij vind het leuk mevrouw!” “ Nee jongens, hij is bang! Bang om jullie teleur te stellen, maar vooral doodsbang om van die brommer af te vallen. Ze zagen hun vergissing in… en lieten de Somaliër gaan.  

Intussen hebben de andere hondenbezitters zich op de rechterstoel genesteld.
De Somaliër wordt veroordeeld om zijn dronkenschap en de vrouw om het uiterst
naïeve idee dat die rotjongens ook maar één moment naar haar zouden
luisteren.
Een week later waren enkele daklozen en enkele van hun vrienden aan het
barbecueën  boven een open vuurtje in het
park. Terwijl de andere honden-
bezitters de vierschaar spanden, ging diezelfde mevrouw een praatje maken.
Ze was benieuwd naar de herkomst van het vlees.
Het bleek konijnenbout  te zijn, die een
van de vrienden had gehaald bij de supermarkt. DE daklozen mochten mee-eten.  
“Maken jullie het vuur straks wel goed uit, want als het nagloeit
en de honden lopen er doorheen… “ “Doen we mevrouw! Afgesproken!”  
Terwijl ze wegloopt, hoort ze die kerels rond het vuurtje nog net zeggen:
“Kijk, dat is eigenlijk de enige die ons als mens behandelt.”       

Natuurlijk verklaart de genoemde rechtbank, dat vuurtje stoken onverantwoord is.
De vrouw hoort het en denkt er het hare van… Wat ze ervan denkt, vertelt ze
bij thuiskomst aan haar man en die verwerkte haar verhaal in zijn preek voor
vandaag.  
In een samenleving van rechters – zoals die hondenbezitters – vallen
slachtoffers.
Zo’n samenleving beoordeelt daklozen a-sociaal… en veroordeelt mensen met een verslaving tot junkies –  en dat is engels voor: afval.

Hebben die vonnissen zin?
Wordt daar ook maar iemand beter van?
Welnee! Die vonnissen worden uitgesproken
omdat de zorgeloze rust wordt verstoord:  
de arme, de schlemiel, de echte slachtoffers van de crisis
verstoren de zorgeloze rust van de burgerman en ze spreken hun oordelen uit:

Dat vonnis voegt niets toe, voor niemand! afval…  Dat kan de prullenbak in.

De Hoornse Raad van Kerken overweegt een straatpastor aan te stellen;
een vaste steun en toeverlaat voor daklozen, hangjongeren
en anderen die tussen wal en schip vallen.
Zo’n pastor is iemand die laat zien dat
“Ik zal er zijn” er ook echt IS.

Dat is tegen de tijdgeest in, ik weet het. Maar dat is misschien wel het beste
bewijs, dat wel past bij de God van Israël, die we hebben leren kennen als de God die het helemaal anders doet!

Hoe was de titel van dat boek ook weer:
Dienstbaar zijn is het nieuwe goud – 8 stappen om uw klant te verdienen…
IK zou wel een variant willen schrijven:
Dienstbaar zijn is het nieuwe goud – de kerk gaat voorop, naar een humane samenleving.  Zou de tijdgeest aan het kantelen zijn?
Dat het zo mag zijn…

AMEN.