Simeon en Hanna

Datum

2013-12-29

Plaats

Middenmeer

Lezing  1

Jesaja 61/62

Lezing  2

Lucas 2: 21-40

Bijzonderheden

scharnieren

 

Gemeente van onze Heer Jezus Christus  –  Lieve mensen van God.

In Jesaja 61 is een profeet aan het woord, die onder theologen bekend staat als Trito-Jesaja, de derde Jesaja. De eerste leefde voor … en de tweede tijdens de ballingschap.  In dit derde deel zijn woorden opgetekend van een profeet die leefde na het exil. Hij is blij met, en dankbaar voor, de terugkeer van de ballingen uit Babel. Hij adresseert zijn dankbaarheid aan… God.

Ik vind grote vreugde in de HEER, mijn hele wezen jubelt om mijn God.

Hij deed mij het kleed van de bevrijding aan, hulde mij in de mantel van de gerechtigheid, zoals een bruidegom een kroon opzet, zoals een bruid zich tooit met haar sieraden.

Wat een vreugde om de herwonnen vrijheid, die hem past als het kleed waarmee hij zich kleedt. Er is gerechtigheid geschied, die bij hem past als de mantel die hij heeft omgeslagen.
Hij voelt zich als op zijn bruiloft. Een feest op een scharniermoment in je leven.
Je sluit je jeugd af en begint aan een fantastisch avontuur dat huwelijk heet.
Twee levensfasen raken aan elkaar. Ze grijpen in elkaar als een scharnier.  
Een pen houdt de beide delen bij elkaar. Ze kunnen bewegen t.o.v. elkaar.
Zonder af en toe een druppel olie kan zo’n scharnier vreselijk piepen.
En dat gekners en gepiep gaat dan door merg en been.
 
Want zoals de aarde haar gewassen voortbrengt, zoals een tuin het gezaaide laat ontkiemen, zo laat God, de HEER, gerechtigheid ontkiemen en glorie voor het oog van alle volken.
Verleden en toekomst scharnieren. Jesaja kijkt naar de toekomst die voor hen ligt. Het zaad is gezaaid, gerechtigheid gaat ontkiemen.

Het zaad: Thora –  Gods woord. Zaad dat lang onzichtbaar was. Dood en begraven, zo leek het, in Babylon. Maar begraven zaad ontkiemt. Het wordt zichtbaar als een plantje. Jesaja geeft het plantje dat groeit uit het zaad van Thora een naam: “gerechtigheid”.  Het plantje “gerechtigheid” groeit en bloeit, tot meerdere eer en glorie van God en zijn volk.  

Omwille van Sion zal ik niet zwijgen, omwille van Jeruzalem ben ik niet stil,totdat het licht van haar gerechtigheid daagt en de fakkel van haar redding brandt.

Waar dat alles gestalte krijgt? In Jeruzalem, waar anders? Als er een Jesaja aan het woord is, gaat het over Jeruzalem, maar daarbij moet je niet alleen denken aan die ene stad ergens in de heuvels van Judea.  Niet alleen aan die locatie op 31° Noorderbreedte en 35° Oosterlengte.  Jeruzalem is meer dan dat!
Jerusjalaïm, stad van sjaloom. De stad van vrede en die stad is overal waar het plantje “gerechtigheid” de kans krijgt te ontkiemen en te groeien. Hoor maar: 
Alle volken zullen je gerechtigheid zien, alle koningen je majesteit.
Jesaja maakt ziet grootse perspectieven, voor de plekken waar Thora een kans krijgt te ontkiemen en vrucht te dragen. Er is toekomst, overal waar mensen blij zijn met de woorden van de Heer en daaruit leven.

Overal waar mensen zoeken naar die kwaliteit van leven, zal het licht van de gerechtigheid dagen en de fakkel van haar redding branden.
Dat is het toekomst- perspectief.
Voor wie zoekt naar die kwaliteit van leven, zal de gerechtigheid dagen in het oosten …en het licht van de fakkel van redding schijnt overal, voor alle lieve mensen van God.
Ook in het oude testament wordt ons blijde boodschap verkondigd.
Ook in dat zogenoemde Oude Testament is er niet alleen voor Israël,
maar voor alle mensen, voor alle volkeren… voor iedereen!
Het Oude Verbond is niet verouderd sinds er een Nieuw Testament bestaat.
De namen kunnen een tikkie misleidend kinken, daarom spreken theologen vaak over het eerste en het tweede testament.

In onze lezing uit dat tweede testament treffen we mensen, die het eerste kennen. Twee mensen die Thora, de richtlijn naar kwaliteitsleven serieus nemen.
Hij heet Jozef, haar naam is Maria.
Ze gaan naar Jeruzalem om zich, na de bevalling, rein te laten verklaren. Ze waren zwanger. Ze kregen een kind. Hun eerste . Zoals het hoort wijden ze de “vrucht van haar schoot” toe aan God de Heer. Jozef en Maria doen de dingen zoals het hoort.  

Waren zij gereformeerden geweest uit de jaren vijftig, dan had het VU-busje op de schoorsteenmantel gestaan. Waren ze van hervormde komaf geweest, dan hadden ze Jezus ongetwijfeld naar de zondagsschool gestuurd. Maar Jozef en Maria leefden niet in de jaren 50 van de twintigste eeuw, maar  in de eerste decennia van wat nu onze jaartelling is. Ze waren van joodse huize en dus gingen ze – op de achtste dag – naar de tempel voor
1: de besnijdenis,
2: het afsluiten van de reinigingsperiode 
3. De presentatie van de kleine Jezus aan God
4. De offers die daarbij horen.  – Alles zoals Thora dat aangeeft.  

Lucas vertelt daarmee aan de joden van zijn tijd:
Denk eraan, Jezus is voluit joods, hij is echt helemaal koosjer.  
Lucas vertelt ons en alle andere heidenen, dat je Jezus niet kunt losweken
uit de traditie, waarin hij werd geboren en zijn hele lieve leven heeft geleefd.

Dat losweken… gebeurt vaker dan je denkt. Hoe vaak worden oude en nieuwe testament niet tegen elkaar uitgespeeld? In het oude testament zou het dan allemaal draaien om de WET en in het nieuwe om de LIEFDE. Wat een onzin!
In die redenering wordt Thora geïnterpreteerd als een stelsel van voorschriften en regeltjes, die rücksichtslos tot in detail gehandhaafd moeten worden. Het nieuwe testament zou daarin dan totaal anders zijn. Wat een kletspraat. Leefregels zijn gewoon nodig, ook in de christengemeente. Paulus schrijft zijn vingers blauw om bijv. de gemeente van Corinthe een beetje in het gareel te houden.

Lieve mensen, wie probeert om het eerste en het tweede Testament tegen elkaar
uit te spelen, verkondigt niet het evangelie, maar prietpraat… om niet te zeggen: gevaarlijke onzin. Zonder die ontkoppeling van Jezus Christus en het joodse volk, zouden Auswitsch en Dachau nooit hebben plaats gevonden. En dat was niet de eerste keer in de kerkgeschiedenis dat christenen zich schuldig maakten aan antisemitisme en het was helaas ook niet de laatste. De Russische en ook andere Oosters Orthodoxe kerken, spelen daarin een  bedenkelijke rol.

In het westen wordt soms een andere vergissing gemaakt. Hier plakt men soms het etiket van antisemitisme op de kritiek die mensen hebben op het beleid van de regering van de staat Israël t.o.v. de Palestijnen. Het lijkt mij goed om christelijke
superioriteitsgevoelens ten opzichte van de joodse godsdienst (anti-semtisme)
niet te verwarren met kritiek op de politiek van een staat, die zich democratisch
en humanitair noemt. Maar dat terzijde!

Terug naar Lucas 2. De evangelist zegt klip en klaar dat Jezus en zijn ouders,
voluit in de joodse traditie staan. Ze nemen Thora serieus als richtsnoer voor hun bestaan. Voor hen is Thora Gods gebruiksaanwijzing bij de schepping.
Aan de hand van die regels en verhalen kan er zinvol worden geleefd.    

Het is niet voor niks dat de eerste scène in Lucas’ evangelie in de tempel speelt.
Het is niet zomaar dat een priester, daarin de hoofdrol heeft: Zacharias. Ook ons verhaal speelt zich af in de tempel, maar nu zijn het geen priesters, die het kind omringen. Nee, Simeon en Hanna zijn meer profetische figuren, zoals Jesaja.

In hoofdstuk 1 en 2 van het Lucasevangelie, wordt  Jezus getekend als een koning omringd door priesters en profeten. Wilt u het nog oudtestamentischer? De drieslag koning, priester en profeet en hoofdrollen voor tempel en Thora.
Joodser kan het echt niet.

Simeon en Hanna… Een profeet en een profetes.
Profeten zijn mensen die de praktijk van het leven, toetsen aan Thora.
Ze mengen zich in het openbaar debat. Je kunt ze vergelijken met kritische columnisten, die Gods mening geven over de gang van zaken.

Profeten kritiseren priesters en koningen, op momenten dat de gerechtigheid geen kans krijgt te ontkiemen; Ze leveren ongezouten kritiek als ze het licht van Thora beleidsmatig onder een korenmaat zetten. Organisaties als Amnesty International en de ombudsman vervullen een profetische rol, als zij zich keren het kabinetsbeleid dat uitgeprocedeerde asielzoekers dan wel gevangen zet of op straat deponeert.
Als koningen kwaad doen in de ogen des Heren, zitten de profeten op het vinkentouw. Als de priesters meer in de weer zijn met hun eigen behoeften,
dan met de meerdere eer en glorie van God, komen profeten in het geweer.  
Als valste profeten machthebbers naar de mond praten, dan verheft de ware profeet zijn stem. Soms – nee vaak – met gevaar voor eigen leven.

Maar profeten geven niet alleen kritiek, ze stimuleren ook…
Wel vaak in een andere richting dan wij zouden denken.
Samuël wijst David aan als nieuwe koning, terwijl wij vast voor 1
van die 7 broers zouden hebben gekozen…
Jesaja suggereert om wapens om te smeden tot ploegscharen.
In ons verhaal wijst Hanna dit kleine weerloze kind, met zijn eenvoudige en machtloze ouders, aan als de Messias van Israël. Deze koning zal recht doen in de ogen des Heren. Hij zal ‘t plantje “gerechtigheid” tot bloei brengen… niet alleen in Jeruzalem, maar tot aan de einden der aarde.

Stimulerende profeten… Nelson Mandela koos niet voor wraak, maar voor verzoening. Niet voor de doofpot, maar voor de waarheid. Een moderne profeet, net als Martin Luther King en Mahatma Ghandi.

We zitten met ons verhaal op een scharniermoment in de geschiedenis,
die God schrijft met mensen. Het oude en het nieuwe verbond grijpen
in elkaar als de twee delen van zo’n scharnier.
Er is een pen die ze onlosmakelijk met elkaar verbindt.
Die pen is de verschijning van Israëls God in deze wereld
in de gestalte van de joodse mens: Jezus Messias.

Simeon laat een profetisch druppeltje olie in het scharnier vallen:
“Want met eigen ogen heb ik de redding gezien die u bewerkt hebt ten overstaan van alle volken: een licht dat geopenbaard wordt aan de heidenen en dat tot eer strekt van Israël, uw volk.’  

Simeon citeert Jesaja niet letterlijk, maar hij kent diens woorden op zijn duimpje.
Simeon spreekt de taal van de profeet… Redding  –   voor alle volkeren –
licht –  ook voor de heidenen – Eer en glorie voor God en voor zijn volk.

Dat brengt me ertoe nog een misverstand aan te kaarten.
De Thora heeft Jezus namelijk niet voorspeld, zoals vaak wordt beweerd.
Ook dat is prietpraat en ook die is niet ongevaarlijk. De Thora verbiedt het voorspellen van de toekomst. Dus doet de Thora dat zelf zeker niet!
Waarzeggers horen niet thuis in de bijbel. Toekomstvoorspellers horen op de kermis, die zijn voor de lol en om allerlei blaadjes mee vol te schrijven,
van de Story tot de Wachttoren.

Lucas schrijft over Simeon. Simeon kijkt naar de kleine Jezus in de tempel. Hij ziet  dat plantje gerechtigheid, ontkiemen, waar Jesaja over schreef…
Als Simeon kijkt naar Jezus ziet hij licht op de fakkel van de redding.

Johannes noemt hem “Vleesgeworden Woord.” Dat  kun je niet letterlijk genoeg nemen. Thora, Gods handleiding voor het menselijk bestaan, neemt de gestalte aan van een kind. Jezus, die u en mij bij hand neemt en leidt naar kwaliteit van leven, kwaliteit die we “eeuwig” noemen.   

Hanna, die dag en uur in de tempel vertoeft, looft God als ze het kind ziet.
Als het in de gesprekken op het tempelplein over bevrijding gaat, dan vertelt ze mensen over deze ontmoeting met Jezus, die mensen zal bevrijden.
Exodus is ook Thora. Uittocht. Jezus exodus, die hij uiteindelijk te Jeruzalem volbrengt, is een en al bevrijding.

Tot nu toe scharnieren het eerste en tweede testament heel soepel met elkaar…
Maar we zeiden het al, soms piept zo’n scharnier doordringend. Een akelig geluid dat je door merg en been gaat… Simeon heeft er weet van: Dit kind zal verdeeldheid teweegbrengen. Hoort u het knarsen van het scharnier?  

Waar Gods Woord geboren wordt, zal iedereen die ermee wil leven, opstaan;
wie zich ertegen verzet, zal vallen, schreef Sytze de Vries in Kind op zondag.
Hoort u het knarsen van het scharnier? 

Waar Gods Woord geboren wordt…
Dat is toch al gebeurd? Dat was toch 2013 jaar geleden… in Bethlehem?
Jawel, maar het is toch afgelopen woensdag weer gebeurd? Of niet?
Het kan toch vandaag ook gebeuren?  en gisteren en morgen?

Waar Gods Woord geboren wordt?  Gods Woord wordt overal geboren.
Overal waar in mensenharten dat messiaanse zaad ontkiemt…
Overal, waar in mensenlevens dat kleine plantje ontkiemt…
en vrucht draagt in de vorm van uw en mijn inzet voor gerechtigheid

Gods Woord wordt vlees, waar mensen zich inzetten voor recht en vrede.
God openbaart zich – zegt Karl Barth – in drie gestalten: Thora, Jezus van Nazareth en in de gemeente van Christus. U en ik… Gods woorden van het eerste en het tweede testament mogen ook in Middenmeer ontkiemen, groeien en vruchtdragen, door de inzet van de gemeente voor recht en vrede!
Dat klinkt bemoedigend… en dat is het ook!
Het is ook uitdagend, want het vraagt inzet.
Plantjes laten groeien kunnen ze in de Wieringermeer als de besten.
Wordt die kennis en kunde ook aangewend om het plantje “gerechtigheid” te laten kiemen, groeien en vrucht dragen?  

Daar zijn duizenden voorbeelden van te noemen.
Ik vertel u een klein verhaaltje uit mijn eigen ervaring:  Het gebeurde in Burundi. Middelbare scholieren bedankten me voor het geld, dat we hier inzamelen om hen naar school te laten gaan. Mijn gevoel zei: hier klopt iets niet.  
Waarom moeten jongeren uit Burundi, een Hollander bedanken voor hun school-carrière?  Hebben zij niet gewoon recht op onderwijs, zoals alle kinderen?
Mijn antwoord was: This is not a matter of charity, it’s a question of justice.  
Dit is geen zaak van liefdadigheid, maar een kwestie van gerechtigheid. Hun
applaus bewees dat het plantje gerechtigheid een scheutje water gehad gekregen.


Als Lucas zijn evangelie schrijft weet hij al hoe het met Jezus is gegaan.
Hij weet ook dat de tempel van Jeruzalem inmiddels in puin ligt.
Voor de zoveelste keer lijken de beloften van Thora te worden onder geschoffeld:
Slavernij in Egypte – Ballingsschap in Babel – Onderdrukking door de Romeinen –
Jerusjalaïm platgebrand! Wat nou plantje gerechtigheid!

In het leven van het Vleesgeworden Woord is het al niet anders…
onschuldig veroordeeld, gestorven aan een kruis, begraven in een rotsgraf
Jezus is dood! Hoe zo plantje gerechtigheid!

Het kind op de arm van Maria… is Thora!
Gods woord – en dat is niet ten dode opgeschreven.

Het kind op de arm van Maria… is Thora!
Gods woord – dat ons leidt naar een leven van grote kwaliteit!
Een leven onder de zon van Gods glimlach… 

Het kind op de arm van Maria… is Jezus Messias!
Gods mens geworden woord dat maar een doel heeft:
verlossing, vertroosting… of zoals hij het later zelf zei:
Niet om te oordelen ben ik gekomen, maar om te redden.

Het kind op de arm van Maria… dat bent u…
Nee niet als individu, maar als gemeente van onze Heer Jezus Christus
opdat de wereld zal horen en zien dat Kerstmis een draaipunt is
dat de komst van de Heer in de gestalte van een mens, deuren opent naar eeuwig leven! AMEN