Vergeven op 9/11

Gemeente van onze Heer Jezus Christus
Lieve mensen van God.

Weet u nog waar u was toen u het hoorde? Ik wel!
Ik stond bij Riet Katers aan de deur om even iets te vragen voor het jeugdwerk
in de parochie. Ze deed open en zei: Kom binnen. Is het niet vreselijk!
Ik begreep niet wat ze bedoelde en liep achter haar aan de woonkamer in…
De TV stond aan en ik zag het tweede vliegtuig in die tweede toren vliegen.
Ik wist –letterlijk – niet wat ik zag tot de aanwezigen vertelden wat er bezig
was te gebeuren.

U weet wat de consequenties waren.
De toenmalige president George W Bush verklaarde wereldwijd de oorlog aan het terrorisme. Met alle rampzalige gevolgen van dien…
Eindeloos veel geweld… een uitzichtloze strijd in Afghanistan…en Irak.
Een tweede Vietnam tekende zich af…

Mensen worden onder onmenselijke omstandigheden opgesloten in een kamp:
Guantanabo Bay.Verdachten worden voor verhoor naar het Libië van Khadaffi overgebracht. Er gebeurde precies wat de terroristen wilden…
Aantonen dat de waarden die het westen in ere zegt te houden, helemaal niets voorstellen!

Nog verser in het geheugen ligt de aanslag op het jeugdkamp in Noorwegen.
Op Utoya en in het regeringscentrum in Oslo vielen 78
Ook  die schanddaad heeft grote consequenties: Nog meer openheid! Nog meer democratie! Nog meer verbondenheid. De reactie van premier Stoltenberg moet een fikse tegenvaller zijn voor de man die de aanslagen pleegde.

Waar de een zich laat verleiden tot dezelfde misdadige tactieken als die zijn
tegenstander hanteert , stijgt de ander daar ver bovenuit en reageert vanuit
zijn eigen normen, zijn eigen waardenpatroon en houdt die staande.  
Waar de een handelt vanuit het nogal primitieve adagium: “oog om oog, tand om
tand!” ziet de ander kans om de dader iets van zijn linkerwang te laten zien.

Het is negen september vandaag… en het moet vandaag  gaan over “vergeven”.
Hadden de roostermakers geen andere zondag kunnen kiezen voor deze lezing?  Zeventig maal 7 maal vergeven…
Komt dat overeen met de houding van Bush of met die van Stoltenberg?
Geen van beide, denk ik.
Nee ook Noorwegen heeft de dader zijn schanddaad niet vergeven…
waarom zouden ze ook. Die man is schuldig. Die man moet gestraft worden.
Ja maar… is dat nou niet in tegenspraak met die gelijkenis?
Moeten we dan niet altijd vergeven?

Thora en Talmoed schrijven voor dat je je naaste drie of vier keer moet vergeven. Dus die zeven keer, waar Petrus het over heeft,  is al buitengewoon ruimhartig. Bovendien suggereert het getal 7 iets van volheid, alle 7 dagen, de hele week!
Altijd.  Jezus antwoordt met: 70 x 7 maal…

Met andere woorden: Met de  denkrichting van Petrus is niks mis,
7 maal is toch te krap. 70x 7 maal!

Het getal 70 duidt op de hele bewoonde wereld, alle volkeren, alle talen, alle
mensen.  Kortom met de denkrichting van Petrus is niks mis, maar in navolging van Christus vergeef je altijd, maar ook: iedereen!

Je kunt bij deze uitspraak ook denken aan Genesis 4: 24 waar staat:
Kaïn wordt zevenmaal gewroken, Lamech zevenenzeventigmaal
Daar is sprake van een cultuur van buitensporige wraak;
Jezus zet daar een cultuur voor in de plaats 
van buitensporige liefde, geduld en vergeving. Dus toch… ook Osama bin
laden, ook die Breivik, ook Khadaffi? De drie van Breda? 70x7x … altijd,
overal, iedereen…zo lijkt het.

De gelijkenis gaat over een man die een bizar grote schuld heeft.
Tienduizend denarie… Een groter getal dan 10.000 bestaat er in die tijd niet.
10.000 is het absolute maximum. Tienduizend talenten, is dus in de oren van Jezus’ toehoorders een net zo’n onvoorstelbaar groot bedrag als de staatsschuld van Amerika voor mij en voor u.

Een talent is al een enorm bedrag. 1 talent = 10.000 denarie. En een denarie is ook niet niks, want dat is eendag loon. Dus voor 1 talent moet je 30 jaar werken.

Voor 10.000 talenten: 300.000 jaar. Onvoorstelbaar!
Koning Herodes van Galilea kreeg elk jaar ongeveer 200 talenten binnen aan
belastingen. De schuld van deze man aan de koning,  bedraagt dus 50 keer
de totale belastingopbrengst van de koning die op dat moment regeert.

Het duizelt u waarschijnlijk van de getallen. Terecht!
Want deze getallen zijn niet om te tellen, maar ze vertellen over een schuld,
die nooit en te nimmer kan worden terugbetaald.

Zou dit verhaal nou voor vandaag ook op het Griekse leesrooster staan?

Jezus overdrijft. Overdrijving is in het oude oosten een stijlfiguur… Een
manier van zeggen en schrijven, die ook naadloos past in de rabbijnse
vertelcultuur.Mattheüs gebruikt die stijlfiguur steeds als het gaat om Jezus’ medelijden, om zijn ontferming, zijn barmhartigheid.

Jezus demonstreert hier a.h.w. de overstelpende liefde van God.
Daar zoomt de parabel op in: niet zozeer op schuld, als wel op Gods
onvoorstelbare goedheid,
zijn trouw, die alle verstand te boven gaat,
zijn barmhartigheid die alle fantasie overstijgt.
Gods vergevingsgezindheid is in de meest letterlijke zin:
on voorstelbaar en daar zit nou precies het probleem:

Wij kunnen ons dat niet voorstellen, ons voorstellingsvermogen schiet tekort,
wij hebben niet voldoende fantasie!

In het tweede deel van de gelijkenis gaat het over een schuld van 100 denarie.
3 maandsalarissen. Dat is ook niet niks, maar het is wel te overzien.
Met een beetje goede wil en wat hulp van het gibud –
het Galilees instituut voor budgetvoorlichting –
kun je zo’n schuld wel afbetaald krijgen.

Als de kans op kwijting van die schuld reëel aanwezig is, dan mag de
schuldenaar niet met gevangenisstraf worden bedreigd. Dat mag niet, omdat het
niet nodig is.

Kortom deze man met zijn gigantische schulden… neemt zijn toevlucht tot
methodes die bij wet verboden zijn. Het is wel geen waterboarding of Guantanamo
May, maar het principe is: Jij hebt mij tekort gedaan, dus ik mag met jou doen
wat er in mijn fantasieloze hoofd opkomt. 

De situatie lijkt wel op die in het
eerste deel, maar er zijn ook grote verschillen.

Het eerste deel focust op de hemelse barmhartigheid, grenzeloos en
onvoorstelbaar!

In het tweede deel gaat om een heel
reële, aardse situatie, waarin degene wiens schulden zijn vergeven, nu zelf
moet handelen. In de praktijk van alledag blijkt deze hoffunctionaris niet in
staat om die hemelse goedheid om te zetten in aardse pasmunt. Hij kan het grote
geld van Gods barmhartigheid niet wisselen…
Zijn fantasie is niet toereikend om te bedenken hoe hij het verhaal over die
hemelse goedheid, zou kunnen toepassen op een concrete aardse situatie.

Hij kan zich niet losmaken van de van de alledaagse realiteit;
Hij zit gevangen in afspraak is afspraak, vast in de denkschema’s van Jan en
alleman, van Jut en Jul, van Henk en Ingrid. Deze man gedraagt zich als de
directeur van een bank die met belastinggeld overeind is gehouden… en toch een
fikse bonus op wil strijken; of als iemand die niet begrijpt dat je bij een
vrijwilligers-organisatie (een bloedbank bijvoorbeeld) geen exorbitant salaris
kunt bedingen. En het is die houding die de koning zijn
hoveling kwalijk neemt: Hij ziet er geen kans toe… of hij wil de hemelse
barmhartigheid niet om zetten in aardse compassie. De koning neemt hem dat
kwalijk op grond van Thora.

In de Thora, die Mozes in onze eerste lezing van God zelf krijgt aangereikt,
wordt al benadrukt dat een mens alleen beroep kan doen op Gods barmhartigheid,
als hij ook zelf barmhartigheid betoont aan zijn naaste. Het is onze opdracht
om de wil van de Heer, die geschiedt in de hemel ook op aarde te laten
geschieden.

In onze lezing uit Exodus leek het ereven op dat ook Gods geduld niet eindeloos
is. Als Israel blijkt vast zit aan de godenbeelden van Egypte, aan de gedachten van
Jan en Alleman, aan de ideeën van Jut en Jul; aan de borrelpraat van Henk en
Ingrid –
Als blijkt dat Israel danst rond het gouden kalf, dreigt God de pijp aan Maarten
te geven, of beter: de belofte aan Mozes. Dat volk dat jij uit Egypte hebt
gehaald, dat laat ik los… Ik ga verder met jou en jouw familie! Het is toch
alsof Gaston Starreveld de straat inrijdt: De hoofdprijs is gevallen op jouw
postcode! Wat wil je nog meer?

Menig leider zou die optie met twee handen hebben aangepakt.
Stel je voor: Jij groeit uit tot een groot volk…  Jij en je kinderen bewonen straks dat veel belovend land…  Niet de kinderen Israëls, niet de zonen van Abraham, Isaäk en Jacob, maar de nakomelingen van Mozes, vormen het uitverkoren volk!

Mozes denkt niet alledaags… Mozes isvan een ander kaliber dan Jut en Jul.
Mozes weet dat niet hij, maar God zelf, het volk uit Egypte heeft verlost.
Mozes weet dat Hij en zijn familie niet anders zijn de Israëlieten, of de
Hollanders of de Amerikanen  of de Noren. Ook hij heeft immers bloed aan zijn handen. Mozes kent zijn tekort… en pleit voor zijn volk, voor alle 12 stammen.

Mozes ziet Gods teleurstelling, maar weet ook van diens barmhartigheid
Mozes ziet het verdriet in de ogen van de Eeuwige, maar kent zijn ook zijn
trouw. Mozes pint de Eeuwige niet vast op dat ene moment daar boven op de Sinaï…
Mozes is vol vertrouwen en zegt de Eeuwige hoe hij erover denkt…
God laat zich door deze man. die buiten de alledaagse kaders durft te denken, op andere gedachten brengen. Mozes, die voor niets en niemand,  ja zelfs voor God zelf niet bang is; doet een beroep op die onvoorstelbaar intense liefde van God.

En niet tevergeefs.



Als ik de kranten lees en de andere media volg, dan hoor ik steeds dat we
onverbiddelijk moeten zijn t.o. de Grieken, de straatjochies, mensen die een
verkeersovertreding maken. Onverbiddelijk handhaven! Is de boodschap.

Wat u ervan vindt is aan u, maar weet dat God, niet onverbiddelijk is…
Hij laat zich verbidden, hij laat zich tegenspreken, hij strijkt zijn hand over
zijn hart. Het is aan ons om die hemelse verbiddelijkheid… te wisselen voor aardse
pasmunt. 

Mozes ziet af van het gemakkelijke voordeel… Mozes  weigert zijn bonus. Hij komt  los van de Balkenende norm;blijkt vrij van: pik in ’t is winter… Mozes maakt kleingeld van de hemelse overvloed aan liefde en vriendschap, trouw. Door het handelen van Mozes weerspiegelt de aarde de hemel. En dat is de bedoelimg!

Moest jij geen medelijden hebben, zoals ik medelijden had? vraagt de koning.
Dat is het antwoord op de vraag van Petrus. Hoe vaak moet ik vergeven?
Wees Heilig, want ik ben heilig!  Wees barmhartig, zoals ik barmhartig ben.

In het apocriefe boek Jezus Sirach stelt God de vraag:
“Kan hij die onverbiddelijk is  voor zijn naaste,  ons om vergeving bidden voor zijn eigen zonden? en in het “Onze Vader” bidt Jezus van Nazareth ons voor: 

vergeef ons onze schulden, zoals ook hebben vergeven wie ons iets schuldig is.

Petrus vraagt naar de grens van vergevingsgezindheid, maar Gods vergeving is grenzeloos.  Aan de volgelingen van Jezus, dus aan u en aan mij, wordt een overmaat aan barmhartigheid geschonken, een messiaans mededogen dat zijn weerga niet kent. Wij mogen het wagen om te leven vanuit onze fantasie.

Wij mogen buiten de platgetrapte paden  onze weg te gaan…
Of om het met Oosterhuis t zeggen: gaan waar geen wegen gaan!
Dan doe je wat je eerlijk vindt, ook al kost het geld;
dan doe je wat rechtvaardig is, ook al kost het energie;
Dan blijf je niet lopen miezemuizen aan de veilige kant,
maar leeft als een royaal mens – je gaat de Koninklijke weg!
Je doet wat gedaan moet worden, ook al vinden Jut en Jul het risico te groot,
dan ga je voor vluchtelingen en asielzoekers, omdat je recht wilt doen!
terwijl Henk en Ingrid het Spaans benauwd krijgen.
Dan laat je je Jan en Alleman kletsen en leeft haaks op de tijdgeest,
desnoods er dwars tegenin!

In die leefstijl komen niet alleen de
reacties van anderen onder kritiek te staan.

Nee je wordt vooral kritisch op je eigen natuurlijke reacties .
* Niet:  Ikke, ikke, ikke en de rest…
wat gij niet wilt dat u geschiedt, doe dat ook de ander niet

* Weg met oog om oog en tand om tand… slaat iemand u op de
linker wang – keer hem ook uw rechter toe.

Volgelingen van Jezus Messias horen bezig te zijn om de cultuur van wraak, woede en vijandsbeelden, te vervangen door compassie, liefde en solidariteit.  

Dat betekent niet dat je over je laat lopen, maar wel dat je je eigen normen en
waarden niet laat afnemen, door angsthazen die uiteindelijk normloos en
waardenloos door het leven gaan. Het lijkt me goed om ons vandaag – 10 jaar na dato –  nog eens af te vragen of manier waarop het vrije, christelijke westen op nine-eleven heeft gereageerd, in de lijn ligt van Thora en evangelie. Hoe reageer je op het
geweld van anderen?

Doe je dat op de manier van de so called reborn Christian George W. Bush of zit
Stoltenberg, de premier Noorwegen, meer op het spoor van de heilige Schrift ook al noemt hij dat niet zo expliciet. Stoltenberg vond in die ramp van Utoya aanleiding om de waarden en de normen van de vermoorde jongeren, nog eens dik te onderstrepen

Wat geldt voor de grote problemen in deze wereld geldt evengoed voor onze persoonlijke levens. Ik sluit af met een verhaal uit mijn pastorale praktijk

 

Hij heeft zijn kinderen en zijn vrouw al honderd keer beloofd dat hij niet meer zal  drinken… en toch gebeurt het telkens weer.
Ze houden allemaal veel van hem, maar keren zich en bloc tegen hem.
De één weet nog beter wat hij wel en niet moet doen, dan de ander.
Hij roept wel steeds dat hun opmerkingen zo’n pijn doen,
maar niemand vraagt zich af hoe dat komt.
Het klinkt allemaal zo liefdeloos, ook al is dat echt niet zo bedoeld.
Hij voelt zich zo  alleen! Van God en
alle mensen verlaten.

“Weet je Pastor, ik vraag me af of God nog wel naar me omkijkt. Ik bid elke avond… maar daar ga ik mee stoppen. God hoort mijn gebeden niet… Hij VER-hoort ze niet.
Deze man voelt zich een geweldige looser. Van zijn zelfbeeld is niet veel over.

Ze zeggen toch dat God alles weet… de pastor knikt voorzichtig. Ook van mij… ook van het drinken… ook van de leugens daarover. De pastor knikt.
Waarom doet hij dan niks? Daar zou ik mijn geloof bij verliezen?
Misschien moet jij iets doen? Het is lang stil. Wat dan?
Probeer eens te leven vanuit die overmaat aan barmhartigheid.
Je moet jezelf vergeven, wat God je al lang vergeven heeft…

Overmorgen gaat hij naar de Hezenberg in Hattem.
Want vergeven is zwaar werk.

Hemelse barmhartigheid  is een gave… die omzetten in aardse vergiffenis,
onze opgave. Deze looser wordt een winner…
Hij overwint in het spoor van Jezus Messias de zonde, de schuld ja zelfs de
dood!

Dat het zo mag zijn voor ons allen…

Amen