Wijs en dwaas – Mauro

Bijbellezingen: Spreuken 9:1-18  en Mattheus 25:1-13

 

Gemeente van onze Heer Jezus Christus
Lieve mensen van God.

In spreuken 9  worden de wijsheid en de dwaasheid als
personen getekend. We lazen we over vrouwe wijsheid en vrouwe dwaasheid.
In deze spreuken hoorden we hoe vrouwe wijsheid eerst haar huis bouwt, haar vee slacht, haar wijn mengt en haar tafel dekt… en dan haar dienaren uitstuurt om onnozele mensen te nodigen voor de door vrouwe wijsheid aangerichte maaltijd.
Ze wil het goede dat zij heeft ontvangen delen met de anderen…
Ze wil haar voedsel, haar wijsheid, zichzelf  delen met de onnozelen,
die ze oproept de weg van het inzicht te betreden.

Is dat nou wel zo wijs?  Is dat geen onbegonnen werk?
Werpt Vrouwe Wijsheid haar paarlen niet voor de zwijnen?
Ze hoopt die mensen tot echt leven te brengen, tot de weg van het inzicht.
Dat klinkt goed, maar als het IQ niet hoog genoeg is…
Als er eigenlijk te weinig verstand onder dat schedeldak zit…
dan kun je hopen wat je wil, maar daar komt dan toch niets van terecht?
Velen van ons zouden vrouwe wijsheid aanraden: Niet aan beginnen mevrouw.
Nee niet doen! U mag dan “vrouwe wijsheid” heten… Uw verhaal mag dan in de Bijbel
staan, maar vanuit onze eigen wijsheid ontraden wij u deze inspanning ten
zeerste. 

Afgelopen maandag was er een kerkenraadvergadering.  Die wordt altijd door een van de leden geopend met een meditatief moment. Maandag was Janneke aan de beurt en ze las een tekst van de filosoof Vaclav Havel, de voormalige president van Tsjechië.

Een tekst over hoop… Het klonk aldus…

Weg van de hoop

Diep in ons zelf dragen we hoop:
als dat niet het geval is,
is er geen hoop.

Hoop is een kwaliteit van de ziel
en hangt niet af van wat er in de wereld gebeurt.
Hoop is niet voorspellen of vooruitzien.
Het is een gerichtheid van de geest,
een gerichtheid van het hart,
voorbij de horizon verankerd.

Hoop; in deze diepe en krachtige betekenis
is niet hetzelfde als vreugde omdat alles goed gaat
of bereidheid je in te zetten voor wat succes heeft.

Hoop is ergens voor werken omdat het goed is,
niet alleen omdat het kans van slagen heeft.
Hoop is niet hetzelfde als optimisme
evenmin de overtuiging dat iets goed zal aflopen.
Hoop is de zekerheid dat iets zinvol is afgezien van de afloop, het resultaat.
  

Einde citaat



Hoop is de zekerheid dat iets zinvol is;
Het is fijn als het resultaat heeft…
Maar zelfs als je geen resultaat boekt,
is het nog goed om die dingen te doen!

Volgens vrouwe wijsheid is het goed om gastvrij te zijn,
ook al krijg je misschien mensen over de vloer,
die je liever niet in huis hebt, dan nog….
ook al stroomt je huis vol met onnozele lieden, dan nog…

Het is volgens vrouwe wijsheid goed om een spotter terecht te wijzen,
ook al weet je dat je vervolgens zelf bespot zult worden.
Vrouwe wijsheid hoopt …

Ze hoopt dat de spotter voor inzicht zal kiezen. Velen zullen haar die terechtwijzing ten zeerste ontraden. Volgens vrouwe wijsheid is het goed om voor iemand op te komen, die wordt lastig gevallen, zelfs als je als dank een optater krijgt.  

Ze hoop dat de lastpak tot inzicht zal komen.
Menigeen zal vrouwe wijsheid  met een meewarige,
enigszins hoogmoedige glimlach die behulpzaamheid ontraden.

Het is de hoop, die ervoor zorgt dat vrouw wijsheid zich niet laten weerhouden

Het is de hoop die haar motiveert om het goede te doen.  
De afloop doet er wel toe, maar is niet alles bepalend.
Vrouwe wijsheid nodigt ons aan haar tafel en biedt ons een leven aan van brood en wijn. Ze nodigt onnozele mensen tot een leven
van inzicht. 
Vrouwe dwaasheid daarentegen nodigt ons tot het drinken van gestolen water,
tot het eten van geroofd brood.  Vrouwe
dwaasheid leidt onnozele mensen op
de weg van de hopeloosheid.

Wie op haar uitnodiging ingaat, daalt af naar de schimmen van het dodenrijk.
Zij biedt geen kwaliteitsleven op basis van inzicht maar een zootje dooie boel
zonder uitzicht.

Wijsheid en dwaasheid.
Die begrippen staan ook centraal in de gelijkenis van de wijze en de dwaze
maagden. Mattheüs is de enige evangelist die dit verhaal vertelt.
Het volgt op “de rede over de laatste dingen.” 


Jezus leert in de tempel.
Hij heeft het over de laatste, de meest essentiële dingen van het leven.
Die rede gaat over de zaken waar het uiteindelijk omgaat.
En waar gaat het uiteindelijk om? Om het koninkrijk, om Eeuwig leven.

Nu kan je bij  “eeuwig leven” aan het hiernamaals denken, maar dat hoeft niet.
Je kan bij “eeuwig leven” denken aan een eindeloos lang leven, maar het hoeft
niet. Bij eeuwig leven mag je minstens ook denken aan:
de kwaliteit van leven die we eeuwig noemen.
Dat eeuwigheidsleven wordt in deze gelijkenis verbeeld in de bruiloft.
En die bruiloft is heel erg: hier-en-nu.
De feestzaal waar de gasten binnengaan staat voor het koninkrijk van God,
voor het lieve leven zelf, voor een leven dat kan worden, zoals God dat
bedoelt.

Het gaat over 10 maagden….
Tien kinderen wier leven nog alle kanten op kan.
Vijf lijken er uit te groeien tot vijf keer: vrouwe wijsheid…
Vijf anderen worden dwaas genoemd… vijf keer vrouwe dwaasheid.
Dat het er twee keer vijf zijn is geen toeval…
Die vijf verwijst naar de vijf boeken van Thora:
Genesis, Exodus, Leviticus, Numeri en Deuteronomium…
dat is de kern van de joodse bijbel. Daarin ligt alle wijsheid opgeslagen.

We ontmoeten vijf maagden die uitgroeien tot vrouwe wijsheid.

Want wijsheid is: leven met de woorden van God.
Wijsheid is Thora niet alleen leren, niet alleen kennen, maar ook doen!  
Wijsheid is… de weg van het inzicht niet alleen bestuderen, maar die ook bewandelen…

Wijsheid is…  gaan op de weg van het inzicht in Thora…
Wijsheid is … leven op de manier die God bedoelt.
Voor dat inzicht hoef je niet hoogbegaafd te zijn.
Het is geen kwestie van I.Q. of zo!
Wijsheid is, zeker in het oosten,
meer een kwestie van levenservaring dan van opleiding;
meer een zaak van praktisch inzicht dan van kennis uit het boekje.

Een goeie vakman is een wijs mens… Wijsheid is wat je doet, goed doen.

Do what you do, do well boy!

He couldn’t move a mountain                                   
Nor pull down a big old tree-ee                                             
But my daddy became a mighty big man                 
With a simple philosophy                                        

Do what you do do well boy                                      
Do what you do do we-ell                                         
Give your love and all of your heart                           
And do what you do do well                                      

Sometimes he’d kiss my mother           
And hold her tenderly-y                     
Then he’d look across the top of her head          
Then he’d wink and say to me     

Well he was a man of laughter                                         
But a tragedy came by-y                                      
The tears ran free and he’d say to me 
Never be afraid to cry: refrein                                                                               

Today I still remember                                                         
Just like yesterday-ay  
‘Bout a mighty big man with a mighty big heart        
And a mighty few words to say: refrein                                 


Wijsheid heeft te maken met leven naar Gods wil en menig geleerde heeft dat niet door…
Menige eenvoudige ziel… voelt dat feilloos aan.
Wie God niet kennen of erkennen wil, dat is een dwaas.

Voor we verder gaan moeten we het even over die lampjes hebben.
Voor mensen in het land van Frits Philips zijn lampen heel normale dingen.
Maar in het oude oosten was het zoals bij mijn opoe… De lamp ging alleen op als
het strikt nodig was…

Daar steek je een lamp niet zomaar aan. Dat doe je alleen als je licht wilt
laten schijnen, op een boek dat je leest; op een handwerk waarmee je bezig
bent.  
Je zet je lamp niet onder een korenmaat… maar op een standaard zodat hij het
huis kan verlichten. Jezus wordt genoemd: het licht der wereld. Zijn
volgelingen ook: Jullie zijn het licht der wereld.

Wie Jezus volgt…
Wie meegaat in de optocht naar het grote bruiloftsfeest, mag in de wereld licht
verspreiden. Wie Jezus volgt straalt als een licht in de nacht.
Wie Jezus volgt, moet als een licht schijnen voor de mensen…
gij in uw klein hoekje en ik in ’t mijn.

Bij dat licht worden Gods liefdedaden zichtbaar.
Licht laten schijnen in de duisternis van mensen, doe je door goede werken…
Je doet wat je doet, en je doet dat goed je doet het met liefde, met je hele
hart…omdat je weet dat het zinvol is… goed te doen.


Licht laten schijnen wil zeggen:
Je doet dingen omdat ze zinvol zijn, los van het resultaat.
Je licht laten schijnen betekent: dingen doen, niet voor jezelf maar voor de
ander… Je doet ze tot meerdere eer en glorie van God.

Als je dat doet, ben je wijs… Als je zo leeft, krijg je toegang tot een kwaliteitsleven dat zijn weerga niet kent.

Als beloning? Nee! Wie ervoor kiest anderen kwaliteit van leven te bieden…
leeft ook zelf niet tevergeefs.
Laat je die dingen na: ben je een dwaas. Je komt te laat. Je staat voor een
gesloten deur.  
Als straf? Welnee, helemaal niet. Wie alleen leeft voor zichzelf. Wie niet uit
is op de kwaliteit  van leven voor de
ander; leeft tevergeefs En dan ben je geen slachtoffer. Je komt jezelf tegen.
Je hebt geen olie in je kruik.
Die lamp van het goede leven brandt niet op egoïsme;
Die lamp doet het niet als je alleen met jezelf bezig bent…
Die lamp doet het niet als je alleen maar goed doet,
als je zeker weet dat je er iets voor terugkrijgt.
Die lamp brand op de olie van geloof, hoop en liefde.
Wie niet in staat is licht te verspreiden wandelt in het duister…
en komt voor een gesloten deur.
Wijsheid is dus ook inzicht in de logica van de gebeurtenissen.
Wijsheid is ook: oogkleppen afdoen… je oliepeil in de gaten houden.

Waar de maatschappij niet kiest voor een leefwijze die de God van Israel voor
ogen staat, maken de mensen er een puinhoop van met zijn allen.
Daar kunnen we in Europa over meepraten.
Als je kiest voor de Mammon, de geldgod van de graaiers,
dan is het gauw gedaan met de kwaliteit van leven, die we eeuwig noemen.

We worden deze dagen met een voorbeeld van dwaasheid in bijbelse zin
geconfronteerd. 
Waar de aarde niet wordt gezien als Gods wereld voor alle mensen,
waar mensen een deel van Gods aarde claimen voor hun eigen groep…
Waar een heel klein stukje aarde alleen nog bedoeld is voor mensen die
geen hoofddoek dragen, niet hechten aan de besnijdenis
en niet buiten dat kleine stukje geboren zijn
dan verwordt een land dat Toon Hermans nog bezong als een land om lief te
hebben… tot een onherbergzaam oord… een onleefbare wildernis.

Lieve mensen. Twee dingen wil ik u nog zeggen… Het eerste is dit:
Als ik dit soort verhalen lees en er een preek over uitspreek, dan is het niet
zo dat de pastor spreekt tegen een aantal wijze en een aantal dwaze
gemeenteleden.
Nee, dan zijn het die oude verhalen die zowel u als mij aanspreken.
Ik preek net zo hard tegen mezelf als tot jullie…
Ik mag – hoop ik – een instrument zijn.
Een instrument dat wordt bespeeld door de Geest van die oude verhalen,
waar mensen al eeuwenlang bij leven…. en sterven.


En er is nog iets…Als we dit soort verhalen horen, denk je als gauw: En ik? Ben ik wijs of ben ik een dwaas? Laten we hopen… er te midden van onze dwaze momenten ookenige wijsheid zichtbaar wordt. Je bent natuurlijk nooit helemaal wijs… wie dat
van zichzelf denkt: is veeleer eigenwijs.  Je bent natuurlijk ook nooit helemaal dwaas…  Wie dat van zichzelf denkt, blaast al van te voren zijn olielampje uit…


We mogen de Heer onze God bidden om wijsheid,
die onze eigenwijsheid uitbant en ons hart opent voor Hem,
voor de woorden die ons een kwaliteit van leven aanreiken die we Eeuwig noemen…

Leven van grote kwaliteit… hier en nu tot in de eeuwen der eeuwen
Dat het zo mag zijn  – AMEN