Oude en Nieuwe Testament

Gemeente van onze Heer Jezus Christus  –  Lieve mensen van God.

In de gebedsweek voor de eenheid mocht ik voorgaan in een oecumenische dienst in Zwaagdijk-Oost.  Toen daar in de St. Jozef kerk de evangelielezing aan de orde kwam, stonden de kerkgangers op. Uit eerbied voor het heilig evangelie.

Een merkwaardige gewoonte, vind ik dat, die niet alleen in katholieke kring ingang heeft gevonden. Evangelisch georiënteerde christenen vinden het ook wel een mooie gewoonte.  Natuurlijk is er niets mis met eerbied voor het evangelie, maar is het Tweede Testament meer eerbied waardig dan het Eerste? Past het de gemeente van Christus om het evangelieboek hoger aan te slaan dan de Thora en de profeten?

Stel dat we JA zeggen.
Stel dat we het Nieuwe Testament een zekere meerwaarde toekennen t.o.v. het Oude.  Dan zeggen we daarmee dat het heilige boek van het Christendom belangrijker is dat van het Jodendom. Dan spreken we uit dat onze religie superieur zou zijn aan die van het uitverkoren volk.  Dat mag je zeggen. We wonen in een vrij land, maar of we daarmee op de lijn van Jezus zitten, dat is zeer de vraag.

De gewoonte om te gaan staan bij de evangelielezing is gebaseerd op de opvatting dat het Nieuwe Testament voor de kerk belangrijker is dan het Oude.
Het is een opvatting die in Katholieke en Oosters Orthodoxe kring volop aanhang vindt. Dus: Als we JA zouden zeggen op die vraag naar de meerwaarde, 
dan zijn we in goed, althans in groot gezelschap. Het zou mooi zijn voor de christelijke oecumene. Maar….

Dat superioriteitsgevoel is gebaseerd op de substitutietheologie.
Die redeneert als volgt: God heeft het eerst geprobeerd met de uitverkiezing van
het joodse volk en toen dat mislukte, heeft hij Jezus gestuurd om de kerk op te richten en nu gaat God verder met de christenen.
Jammer voor de joden, maar die hebben hun kans gehad.
Het uitverkoren volk is vervangen door een ander, een nieuw Godsvolk.

Die redenering doet denken aan Marcion. Hij is de stichter van de marcionistische kerk in de eerste helft van de tweede eeuw. Marcion was de zoon van een bisschop.  Hij werd in het jaar 85 geboren in Sinope aan de Turkse Zwarte Zeekust en overleed in 160 in Rome.  

Marcion vond de God van het Oude Testament maar een wraakzuchtig heerschap,
die niet dezelfde kan zijn als de liefdevolle God van het Nieuwe Testament.
Met andere woorden: De Schepper, de God van Abraham, Isaäk en Jakob;
de bevrijder uit Egypte onder Mozes, die zijn volk brengt naar het veelbelovende Kanaän… dat is niet dezelfde als de Vader van Jezus Christus. 

Marcion werd door zijn eigen vader de geëxcommuniceerd. Hij werd uit de katholieke kerk gezet. Hij richtte een eigen kerk op, die hij de christelijke kerk noemde. Die kerk is na zijn door vrij snel verdwenen. Dat wil echter niet zeggen dat Marcions opvatting niet meer voor zou komen onder christenen. Het tegendeel is waar. De orthodoxie, de catholica en de evangelische beweging samen, vertegenwoordigen het overgrote deel van de christenheid… en ze staan (letterlijk of figuurlijk) allemaal op bij de evangelielezing. 

Wat is er da toch met die Thora aan de hand?
Als we naar onze lezing uit Thora kijken, dan komt daar het beeld te voorschijn
van en God die kiest voor de vreemdeling,  voor de weduwe, voor degene die zijn mantel heeft moeten verpanden… Tot twee keer toe lezen we dat God zegt:
Als zo iemand mij om hulp smeekt, zal ik naar hem luisteren…
en het gedeelte eindigt met: want ik ben een genadige God.
Geen spoor van een God, zoals Marcion die schildert.
Genadig juist; helemaal niet wraakzuchtig. 

Nou vermoed ik dat Marcion een andere zin naar voren zou halen.
Hij zou de nadruk leggen op: Als jullie toch weduwen uitbuiten en ze smeken mij om hulp, dan zal ik zeker naar hen luisteren,” zegt God, “Ik zal in woede ontsteken en ieder van jullie doden, en dan zullen jullie eigen vrouwen weduwe worden en jullie kinderen wees.
Wat de schrijver God laat zeggen is: Zulke mensen horen er niet te zijn in Israël.
Die uitbuitersmentaliteit hoort niet te bestaan bij het uitverkoren volk; weg ermee! Opruimen!  Dat is geen kwestie van wraakzucht, maar van heilige verontwaardiging. Het is de geestesgesteldheid die wordt veroorzaakt door ontwaardiging – Als God ziet dat  het uitverkoren volk onwaardig handelt, dan ontwaardigt het volk zichzelf, het verliest zijn waardigheid. Als Israël de waarde van barmhartigheid zou verkwanselen, dan zou God ontsteken in heilige verontwaardiging.  

Uitverkoren zijn, betekent leven naar  Gods normen en waarden… naar zijn geboden.
Want wie leeft met de Thora die buit geen weduwen uit, die verkoopt geen woekerpolissen, die zet geen 14 jarige Nederlands opgevoede scholieren uit naar Afghanistan.  Want onze God is een barmhartige God…

Verdient het NT meer respect dan het OT. Dat was de vraag.

Ik ben geen voorstander van religieuze wetgeving in welk land dan ook.
Ik wil geen Sjaria, maar ook geen SGP-regels m.b.t. de zondag en de doodstraf.
Maar het zou wel mooi zijn als in het regeringsbeleid – van welk land dan ook – iets meer zichtbaar werd van Gods heilige verontwaardiging over onrecht;
en vooral van zijn barmhartigheid, waar het de zwakken in de samenleving betreft. Want de God van Israël, de die we kennen uit het Oude Testament, is een barmhartige God.

Dat mag allemaal waar zijn en in het stukje Thora dat we lazen, valt het ook wel mee,
maar ook wij hebben toch wel vaak moeite met dat Oude Testament.  Het heet toch ook niet voor niets zo… Oude Testament. Wij zijn meer voor … Nieuw! Nieuw!
Is het niet onze taak om dat meer humane nieuwe testament eens wat meer stem te geven.  Zou het niet goed zijn eerbiedig op te staan als het evangelie wordt gelezen?
Jezus heeft dat oude spul immers afgeschaft? Daarvan hebben we ook een mooi voorbeeld gelezen:
Jullie hebben gehoord dat gezegd werd: “Een oog voor een oog en een tand voor een tand.” 39 En ik zeg jullie je niet te verzetten tegen wie kwaad doet, maar wie je op de rechterwang slaat, ook de linkerwang toe te keren.

Hier is toch wel duidelijk dat het NT veel humaner en zachtaardiger is dan het nieuwe.
Dat wordt vaak gezegd en dit voorbeeld wordt dan ook vaak gebruikt:
Oog om oog, tand om tand!  Dat wordt doorgaans uitgelegd als een tamelijk harde, nogal wraakzuchtige regel.

Maar een echte machthebber kan je laten doden omdat je hebt een blauw oog hebt geslagen, of omdat je toevallig op een plein aanwezig was met een spandoek…
Daarmee vergeleken is een oog voor een oog een heel stuk redelijker.
Er zijn mensen die de feiten rond homofilie niet willen aanvaarden… en ze laten je ophangen omdat je iemand lief hebt; daarmee vergeleken is een tand voor een tand een uiterst humane regel.

Jezus houdt niet zo van regels…  Jezus geneest op sabbat… Jezus eet met hoeren en tollenaars…
Jezus is zo vrij  een lamme te genezen…
Jezus is zo vrij  een sekswerkster uit het leven te halen en haar het leven te geven.  
Jezus is zo vrij bij een collaborateur met de Romeinen te gaan eten en die tot medewerker in zijn koninkrijk te maken. 

Jezus laat zien dat de tien geboden geen HERAS hekwerk plaatsen langs de menselijke levensweg, maar dat je de TIEN WOORDEN beter kunt vergelijken met tien paaltjes, die globaal de weg aangeven voor vrije mensen. Bij de reuzenslalom in de skisport ligt je eruit als je buiten zo’n paaltje omgaat… bij God kun je altijd weer terug op het spoor komen, want Ik ben een barmhartig God, spreekt de Heer.

Jezus laat steeds weer zien dat de regels van Thora bedoeld zijn voor vrije mensen.
Mensen die leven alsof het koninkrijk Gods al gekomen is…
Je hoeft je niet te verzetten tegen iemand die kwaad doet,
want in het koninkrijk zal de rechter zal doen wat hij moet doen: Hij zal recht doen!
Recht doen vanuit Gods barmhartigheid.

Iemand je rechterwang toekeren is een daad van geloof…
omdat je erop rekent dat de Heer je recht zal verschaffen…
Jezus zegt:  Ik ben zo vrij om de Thora te zien als een boek dat mij leert vrij te zijn…
Jezus zegt:  ik ben zo vrij zijn om zelfs lijden te aanvaarden, omdat ik weet dat God recht zal doen.
Jezus zegt: Ik ben zo vrij om de regels niet slaafs na te volgen, maar hun diepte te peilen, me Gods bedoeling met die regels eigen te maken en vanuit die bedoeling te leven. En dat doet Jezus ook endan zie je… de mens zoals God die bedoelt.
Jezus is niet gekomen om de wet af te schaffen, maar om die te vervullen. 

Thora vervullen wil zeggen: tot volledige gelding laten komen;
Thora vervullen wil zeggen: er je leven mee vullen, Thora doen,
Thora in levende lijve belichamen… Je kunt, net als Jezus,
jezelf Thora zo eigen maken,
dat het een deel van jezelf wordt, helemaal geïntegreerd,
en dan kun je niet anders meer, dan Thora doen, Thora leven.

Jezus ziet tijdgenoten, collega-schriftgeleerden, bezig om die regels heel letterlijk na te volgen. Een mooi voorbeeld staat in Matheus 23:23.Wee jullie, schriftgeleerden en farizeeën, huichelaars, jullie geven tienden van munt, dille en komijn, maar veronachtzamen wat in de wet zwaarder weegt: recht, barmhartigheid en trouw, terwijl men het een zou moeten doen zonder het andere te laten.

Zie je het voor je? Een Schriftgeleerde heeft in zijn tuin een dilleplant en een paar muntplantjes. Hij heeft ook wat komijnzaad geoogst.
Hij telt de blaadjes aan de dilleplant, neemt daarvan 1/10 en offert dat tiende deel aan de Heer. Zo ook bij de munt en de komijnzaadjes. Je moet immers van alles wat je verdient: 1/10 afstaan.  Maar als het op rechtvaardigheid, barmhartigheid en trouw aankomt, dan is de Schriftgeleerde niet thuis.

Wij – niet altijd even fijnzinnige – Hollanders roepen dat al gauw:
Ach joh, laat toch zitten! Wat kan God nou die 20 gram komijnzaad schelen?”
Maar dat is niet de reden waarom Jezus de schriftgeleerden aanpakt.
Dat doet hij omdat zijn collega’s het grote gebod van de liefde niet meer zien achter de regel om 10-den af te staan. Ze zien de liefde voor de weduwen,
voor de arme die zijn mantel moet verpanden en voor de vreemdeling niet meer.
Als armen en weduwen worden uitgebuit, vreemdelingen als bedreiging worden gezien. Als de ene religie denkt minder achterlijk te zijn dan de andere…
dan verdwijnt de liefde achter de horizon …

Liefde is… die oude woorden nog eens lezen, ze overdenken, er een tijdje op kauwen,
ze even vergeten… maar je eraan laten herinneren door de rabbi van Nazareth die niet gekomen is om ze af te schaffen… maar om ze te vervullen.

Liefde is…. voldoen aan financiële verplichtingen t.o.v. de geloofsgemeenschap,
want daarover gaat het bij die tienden. Wij zouden zeggen: bij kerkbalans. 

Ik weet niet hoe het u vergaat, maar ik zie steeds minder reden om te blijven zitten als het Oude Testament wordt gelezen. Wij maken in onze vieringen hier in deze kerk geen onderscheid: we blijven bij beide zitten. Dat moesten we maar zo houden…

Opstaan doen we buiten tegen ontrouw, tegen onbarmhartigheid, tegen onrecht. 

Mozes staat op tegen de dood van kinderen die in de Nijl zijn gegooid
Mozes staat op tegen de dood van duizenden slaven…
Mozes roept zijn volkgenoten op te staan tegen mensen die weduwen uitbuiten,
die armen te grazen nemen en bang zijn voor vreemdelingen.

Jezus staat op… tegen mensen die Thora misbruiken om geweld te legitimeren:

als hij u en mij aanraadt de na slag op de linkerwang ook de rechter toe te keren…
Jezus staat op … tegen mensen die vijandsbeelden in stand houden.
Jezus staat op … tegen de dood

Jezus staat op tegen de dooie boel, die mensen van hun leven maken…
Jezus staat op tegen de dode sporen, waarop je in het leven terecht kunt komen.

Gods liefde krijgt gestalte in de bevrijdingsverhalen van Tora en profeten
Gods liefde krijgt gestalte in de leefwijze van Jezus Messias
Gods liefde krijgt gestalte … Jezus staat op!  Waar je die liefde kunt zien? Hier!

Hier in de gemeente… In de gemeente!  
In de gemeente die blijft zitten als het evangelie wordt gelezen,
maar die opstaat en aan het werk gaat als mensen op dood spoor zijn geraakt.
als mensen kiezen voor een bestaan zonder Thora en evangelie maken ze in alle oppervlakkigheid en dooie boel van hun leven.

Gods liefde krijgt gestalte : Jezus staat op!
Waar je hem kunt zien? In de gemeente!
In de gemeente die Jezus volgt op zijn weg door de dood heen naar het leven.

Thora, het bevrijdende woord van een liefdevolle God, krijgt gestalte in Jezus Messias Jezus. Messias, de bevrijdende zoon van diezelfde liefdevolle God, is opgestaan ……
in de gestalte zijn gemeente. Christus – de vervulling van de schriften…

Hij schenkt ons de kwaliteit van leven die we eeuwig noemen
daarom roepen we elkaar toe:
IK ZAL ER ZIJN VOOR JOU.
God, alles in allen.

Dat het zo mag zijn…

AMEN