2011-03-27 Ontmoeting met een samaritaanse — opening kerk

Gemeente van onze Heer Jezus Christus
Lieve mensen van God

Toen ik deze week verhaal over die ontmoeting bij de put weer eens doorlas
wist ik nog niet precies wat en hoe, maar je voelt gewoon, dat er meer aan de hand is, dan een toevallige ontmoeting.
Je leest er eens wat om heen en laat je gedachten gaan naar al die andere ontmoetingen bij al die andere putten. In de Thora bijvoorbeeld, vinden partners elkaar bij een bron: Eliëzer, Abrahams knecht, ontmoet Rebecca als de ideale vrouw  voor Abrahams zoon, Isaäk – bij een bron [U weet wel. Zij is het meisje dat vraagt: Zal ik ook voor de kamelen water putten?]
Jacob, op de vlucht voor Esau, ontmoet Rachel, bij de put; 
Mozes, op de vlucht voor Farao, ontmoet Zippora bij de put.

Waar Jacob en Mozes doodmoe, aan het eind van hun Latijn, neerzijgen bij een waterput, wordt hen bij de bron nieuw leven ingeblazen, door de ontmoeting met een partner. Er wordt nieuwe kwaliteit zichtbaar.
De bron wordt  de plek waar mensen nieuwe inspiratie vinden om van hun leven iets moois, iets goeds, iets zinvols te maken.
De bron wordt het beeld van Thora – bron van levend water.

De schilder van de icoon op de voorzijde van de liturgie heeft op drie plaatsen de kleur rood gebruikt. De kruik in de hand van de vrouw is rood; de kruik die de dorpelingen met zich meedragen is rood en de kleding van Jezus is ook rood.

Die rode kleur springt er nogal uit, net als op ons oude nieuwe schilderij,
in de wat bruingetinte omgeving. Het is alsof de schilder zeggen wil:
Het gaat om die man en die twee kruiken.

Alles wat levend water bevat, heeft de kleur van de Geest gekregen.
De kruiken … daar kan water in… levend water.
De kleding … omhult het lichaam van Christus.
Het lichaam van Christus, die van zichzelf zegt:
Ik ben het levende water. Ik breng je een levengevende Geest.

Jezus, moe van de voetreis, gaat zitten op de rand van een put. Hij ontmoet een vrouw. Ik heb wel eens meer verteld, waar dat woord ontmoeten vandaan komt… Wie iets ontkurkt haalt de kurk eraf; wie iemand ontmoet haalt de moet (met een t) eraf: het stempel, het vooroordeel, het etiket.

Deze twee mensen, Jezus en de vrouw benaderen elkaar eerst als de Jood en de Samaritaanse, maar  ze voeren uiteindelijk een gesprek van mens tot mens. Van persoon tot persoon.
Dat gaat dwars door alle vooroordelen heen. Het gaat zelfs door alle oordelen heen, want die vrouw komt heus niet voor niks op het zesde uur naar de bron.

Het is het heetst van de dag. Er is – normaal gesproken – geen ander mens te bekennen bij die put.
Ze kiest voor dat moment om water te gaan halen, omdat ze vrijwel zeker weet niemand tegen te zullen komen. En dan komt ze bij die put en dan zit daar warempel een joodse man, die haar uiteindelijk vertelt dat hij de Messias is.

Dat is geen dagelijkse kost…nee, dat is hot stuf. Dat is geen praatje over het weer, dat is breaking news. Stel je voor, zeg, de Messias… 
Jezus vertelt haar precies wat er met haar aan de hand is: Je hebt vijf mannen gehad en de man die je nu hebt is je man niet.

Deze week overleed Liz Taylor, die is maar liefst 8 keer getrouwd geweest;
Mijn roemruchte naamgenoot, de kunstschilder Anton Heijboer is het meest bekend geworden door zijn vijf vrouwen. Vijf mannen gehad… en die je nu hebt is je man niet. Oh.. “Hart van Nederland” en “RTL-boulevard” zouden er wel raad mee weten… Jawel, maar de Bijbel vertelt toch niet op dat niveau.
Het zal hier toch niet gaan om de kleinburgerlijke veroordeling van een vrouw die … Ja wat is er eigenlijk met haar? Zijn die vijf mannen overleden? Is ze vijf keer gescheiden? Is ze een prostituee of het slachtoffer van loverboys?

Geen idee. Dat staat niet in het verhaal. Dat heeft Johannes niet opgeschreven. Ja maar, om een fair oordeel te kunnen geven is het toch wel nodig om te weten of we hier met een zondares of met een slachtoffer te maken hebben. We weten het niet. Het gaat ons kennelijk niet aan. Het oordeel is niet aan ons… Ieder mens bepaalt immer zelf hoe hij of zij het leven inricht.

Jezus komt ook niet met een oordeel over deze vrouw. Hij komt veeleer met een aanbod. Een onvoorwaardelijk aanbod dat voortkomt uit zijn onvoorwaar-delijke liefde. Hij probeert niet het leven van deze vrouw naar zijn hand te zetten. Ze voeren een geloofsgesprek.  Even gaat het over de verschillen tussen de Joden en de Samaritanen.  De Samaritanen geloven in de God van Abraham, Isaäk en Jacob. Ze erkennen de Eeuwige die het volk uit Egypte voerde.
Ze houden zich – in principe – aan de Tien Geboden. Ze erkennen de vijf boeken van Mozes als de Heilige Schrift. Maar niet de profeten en de geschriften, die twee latere delen van de joodse bijbel.
De eerlijkheid gebiedt echter te zeggen dat er – zeker in joodse ogen –  nogal wat heidense invloeden in de Samaritaanse godsdienst zijn binnengeslopen. De Thora, die eerste vijf boeken, de boeken  van Mozes zijn aardig op de achtergrond geraakt.

Hij vraagt haar om haar partner te halen. Haal de degene eens op die jouw levend water geeft. Hij vraagt haar degene erbij te halen aan wie ze haar inspiratie ontleent. En dan is haar eerlijke antwoord: Die heb ik niet…

Er is voor haar geen levend water… Zij haalt putwater op het heetst van de dag omdat ze helemaal geen mensen wil zien. En dan zit Jezus op de rand van die put en die zegt: Je hebt vijf mannen gehad. Je hebt vijf  inspiratiebronnen achter je gelaten.

Gaat het hier eigenlijk nog wel om die vrouw als persoon, of vertegenwoordigt ze inmiddels het hele volk van de Samaritanen, die de vijf boeken Thora officieel nog wel erkennen, maar ze toch min of meer achter zich hebben gelaten. Gaat het hier nog wel om een individu of wordt in deze vrouw het Samaritaanse volk getekend dat op dat moment eigenlijk nauwelijks nog een inspiratiebron heeft.
Een verhaal dat op het eerste gezicht lijkt te gaan over een individuele zondares, blijkt te handelen over een deel van Gods volk dat in de loop der eeuwen is afgedwaald van de weg van Thora.

Ik kom nog even terug op die rode kleur, want de inwoners van Sichar ( een plaats die niet bestaat… De naam betekent zoveel als : het dichtstbijzijnde dorp. – komen allemaal naar de put en ze brengen een grote rode kruik mee. Niet alleen deze vrouw; maar ook haar stadgenoten komen Jezus vragen om levend water. Ze komen naar Jezus toe om inspiratie.
 
Het was omstreeks het zesde uur… Op die tijd klinkt het middaggebed… Ziet u: Op het heetst van de dag, op het uur van gebed, komen de gojim naar Christus toe met de vraag: Heer, schenk ons levend water. Inspireer ons door uw Geest.

Twee rode kruiken; maar ook de kleding van de Heer is rood op deze icoon.
Het lichaam van Christus, gehuld in een rode mantel, zoals op goede vrijdag…
Als de soldaten Hem bespotten en hem een rode mantel om de schouders werpen…
Het lichaam van Christus, geeft zichzelf als levend water op het zesde uur,
de tijd waarop je sterft van de dorst… de tijd waarop HIJ roept het is volbracht en zo schrijft Johannes: Hij gaf de Geest.

Het geven van de Geest is een uitdrukking met een prachtige dubbele betekenis: Op het moment dat Jezus sterft geeft hij zijn gemeente de Geest.
In dit verhaal komt de gemeente eraan… met een grote rode kruik.
De gemeente – Het lichaam van Christus. Brood voor de wereld.
Levend water voor alle mensen.

Laten we vanuit die intentie proberen Protestantse Gemeente te zijn in Andijk en Wervershoof, laten we samen met onze broeders en zusters in de andere kerken proberen Levend Water te zijn voor mensen die sterven van de dorst, voor wie het heetst van de dag is aangebroken; voor wie de vijf heeft gehad en de zesde een teleurstelling blijkt.

Geve de Heer ons de kracht en de moed om net als Mozes desnoods levend water uit een rots te slaan, als de mensen om ons heen God niet meer zien zitten omdat ze sterven van de dorst.

Geve de Heer ons de inspiratie om net als Mozes, de woorden die God beitelde in steen, te maken tot richtsnoer van ons leven – – als levend water.

Geve de Heer dat dit gerenoveerde gebouw, deze kapel, mag worden tot een plek waar mensen elkaar ontmoeten, elkaar de moet (t) afnemen en elkaar moed (d) inspreken… opdat ze leven kunnen.

LEVEN met 5 hoofdletters

Leven in bescheidenheid

maar met superieure kwaliteit.  

Dat het zo mag zijn.

AMEN.